Bouilla Baise Work in progress

Old Ideas Leonard Cohen ...

2012-01-25T23:34:00.000-08:00

Leonard Cohen (promotiefoto).

Zonder drank en sigaretten en met de discipline die hem werd bijgebracht door een boeddhistisch leermeester, blijft Leonard Cohen (77!) liedjes maken. In Parijs lanceerde de zanger, als altijd in pak, een nieuwe cd.

Volkskrant-medewerker Menno Pot sprak de zanger over zijn werk en leven. Het interview is hier te lezen.

Het complete nieuwe album van Cohen, Old Ideas, is hieronder te beluisteren als stream.

1. Going Home
2. Amen
3. Show Me The Place
4. The Darkness
5. Anyhow
6. Crazy To Love You
7. Come Healing
8. Banjo
9. Lullaby
10. Different Sides

Zilveren Camera voor symbool van een agressief land ...

2012-01-23T21:59:00.000-08:00

Zilveren Camera voor symbool van een agressief land

Rosan Hollak

artikel | Maandag 23-01-2012 | Sectie: Media | Pagina: NH_NL02_032 | Rosan Hollak

Joost van den Broek heeft de Zilveren Camera gekregen voor zijn foto van buren die naar binnen gluren bij een pedoseksueel. De fotograaf van de Volkskrant kreeg de belangrijkste Nederlandse prijs voor fotojournalisten gisteren uitgereikt in het Fotomuseum Den Haag.

Op de winnende foto is te zien hoe een aantal mensen door het raam kijkt van het huis van de penningmeester van pedofielenvereniging Martijn in Hengelo. De mensen voor en achter het hek lijken het recht in eigen hand te willen nemen, zegt Ruud Visschedijk. Hij is voorzitter van de ZilverenCamera en directeur van het Fotomuseum in Rotterdam. Daarmee geeft deze foto een treffend beeld van het huidige Nederland. Het staat symbool voor een multiculturele samenleving waarin ongeduld en agressie de overhand krijgen. Denk aan ambulancepersoneel dat wordt aangevallen of de doelman van AZ die door een Ajax-supporter wordt getrapt.

Visschedijk roemt de positie die Van den Broek als fotograaf inneemt. Joost staat met zijn camera precies tussen het publiek en de penningmeester in. Hij kiest in zijn fotografie vaker voor die indirecte benadering. Het is mooi dat je als kijker niet kan meekijken met wat de buurtbewoners zien.

Met de foto uit Hengelo kiest de jury, die maar liefst zes uur in beraad was, dit jaar voor een beeld van een klein nieuwsonderwerp. We hebben wel gezocht naar foto's van de grote nieuwsonderwerpen van 2011, zoals de Arabische Lente en de financiële crisis, maar we vonden niets dat werkelijk het juiste moment wist te vangen, aldus Visschedijk. Wel kreeg Jorge Dirkx een eerste prijs in de categorie Buitenlands Nieuws Enkel voor zijn foto van een demonstrant op het Tahrir-plein in Kairo.

Van den Broek, die dit jaar vier keer was genomineerd, won ook de eerste prijs voor zijn fotoreeks over een uitzetting van Irakezen en voor zijn foto van acteur Nasrdin Dchar die naast zijn trotse ouders poseert op de rode loper tijdens de uitreiking van de Gouden Kalveren in Utrecht. Ik had echt niet verwacht dat ik zou winnen, zei Van den Broek na afloop. Ik was ervan overtuigd dat de Zilveren Camera naar Koen van Weel zou gaan. ANP-fotograaf Van Weel werd genomineerd in de categorie Binnenlands Nieuws Enkel voor zijn foto van een huilende Mauro.

Van Weel won dit jaar wel twee prijzen in de categorie Sport: voor een fotoserie van de Tour de France en voor zijn foto van de gewonde wielrenner Laurens ten Dam die in de Tourn tijdens de afdaling van de Col d'Agnes ten val kwam.

De foto's zijn tot en met 26 februari te zien in het Fotomuseum Den Haag.

Foto-onderschrift: Winnende foto van Joost van den Broek voor de Volkskrant. Annaleen Louwes won Portretprijs. Jorge Dirkx: Tahrirplein in Kairo.

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Kijk goed, denk na, geef niet op ...

2012-01-21T22:52:00.000-08:00

Het andere Auschwitz

Foto's van beeldend kunstenaar Hans Citroen

22 januari 2010

: Poort van kamppalen in Budy bij Birkenau 2004 (Foto: Hans Citroen)

Hoe is het gewone stadje Auschwitz/Oswiecim hét symbool geworden voor de Holocaust en hoe is daar met die nagedachtenis verder gegaan? 65 Jaar na de bevrijding van concentratiekamp Auschwitz verschijnt binnenkort het boek 'Oświęcim: Auschwitz De verborgen stad' van Hans Citroen en Barbara Starzynska.

Beeldend kunstenaar Hans Citroen, kleinzoon van een Auschwitz overlevende, bezocht met zijn uit Oswiecim afkomstige vrouw Barbara Starzynska vele malen het Auschwitz-complex dat resulteerde in de fototentoonstelling ‘Vergeten plekken’, waar werd getoond dat het concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz groter was dan het museum in Oswiecim laat zien.

‘Oswiecim: Auschwitz: De verborgen stad’, bevat naast tekst ook veel niet eerder gepubliceerde foto’s, archiefmateriaal, en plattegronden, en de foto’s die op de expositie Vergeten plekken te zien zijn.

De hoofdpersonages in Oświęcim: Auschwitz zijn de Nederlandse beeldend kunstenaar Hans Citroen (1947) en de Poolse architect Barbara Starzynska (1956). Ze zijn afkomstig uit verschillende werelden. Hans is geboren in Den Haag. Eind jaren zestig - de jaren waarin het gezag per definitie ter discussie werd gesteld - studeerde hij aan de Academie voor Beeldende Kunsten. Barbara groeide op in Oświęcim en was in de jaren zeventig een van de gehoorzame radertjes van de Communistische heilstaat. Aan de Universiteit van Karakau studeerde zij Architectuur en Stedenbouw.

Oświęcim: Auschwitz is het verhaal van een stad die twee steden is. Auschwitz: de stad van het kamp waarin de opa van Hans heeft gezeten; het Golgotha van de 20ste eeuw waar jaarlijks meer dan een miljoen bezoekers de Holocaust herdenken. En Oświęcim: een Poolse industriestad waar Barbara een hele gewone, gelukkige jeugd heeft doorgebracht; zorgeloos zonnebadend en zwemmend in de rivier tegenover Villa Höss, genoemd naar de kampcommandant van Kamp Auschwitz die er ooit woonde.

Dood spoor: zestig jaar na de bevrijding van Auschwitz

HANS CITROEN

Op 27 januari was het zestig jaar geleden dat Auschwitz door de Russen werd bevrijd. Beeldend kunstenaar Hans Citroen zocht in het Poolse Oswiecim naar de resten van de drie concentratiekampen die in de oorlog uit de grond werden gestampt. Hij stuitte op de 'Judenrampe', het perron waar de transporten uit Europa arriveerden. En legde de dubbelzinnige houding van de Polen vast.

'Denk niet dat het concentratiekamp bestond uit barakken en een gaskamer. Het was een stad met straten, pleinen, perrons, werkplaatsen, fabrieken en pakhuizen. Er was daar zelfs een bordeel.' Zo begon mijn opa het verhaal van zijn lotgevallen in Auschwitz.

Opa overleed in 1985. Zeven jaar later kreeg ik een verhouding met Barbara. Ze is geboren en getogen in Oswiecim, de Poolse naam voor Auschwitz. We gaan zo'n drie keer per jaar met vakantie naar Oswiecim. Op familiebezoek. In 1993 was ik voor het eerst in het kamp. Het beeld dat opa mij schetste zag ik er niet. Dat openbaarde zich in de loop van de jaren. De stad van mijn opa bleek in Oswiecim te liggen.

Een van de iconen van de oorlog is de tot puin gebombardeerde stad. Dat er in de oorlog ook een stad werd gebouwd, is moeilijk voorstelbaar. Tot 1940 was Oswiecim een niet noemenswaardig plaatsje met tienduizend inwoners, waaronder zesduizend joden. In 1941 werden de joodse bewoners afgevoerd. In 1944 was het inwonertal van Oswiecim toegenomen tot zo'n tweehonderdduizend. In drie jaar waren er rondom de oude stadskern twee aanzienlijke woonwijken en drie concentratiekampen verrezen. Aangrenzend werd een industriecomplex uit de grond gestampt dat in schaal vergelijkbaar is met dat van de Rotterdamse Botlek. Ten zuiden van Oswiecim veranderden moerassen in visvijvers, tarwevelden, kassenland, legbatterijen, veehouderijen en varkensfokkerijen.

Dit alles werd tot stand gebracht met de spierkracht van een gigantisch slavenleger. Bij het ochtendgloren marcheerden lange kolonnes gevangenen van de kampen naar hun werk. Bij zonsondergang, op de terugweg, vervoerden zij met handkarren de doden van die dag. Op het appèl moest het aantal kloppen.

Bij de bevrijding op 27 januari 1945 was het merendeel van de tweehonderdduizend 'ingezetenen' van Oswiecim vertrokken. Alleen de ongeveer vierduizend oorspronkelijke Oswiecimers woonden er nog. Polen erfde een 'spookstad' met een gigantische industrie. In de jaren na de oorlog werden er dertigduizend nieuwe bewoners geïmporteerd. Ze kregen een woning toegewezen in de door de gevangenen gebouwde stadswijken en in de joodse wijk, waar niemand terugkeerde. Ook een groot deel van het concentratiekamp is als woonruimte in gebruik genomen. Wat nu aan ongeveer zevenhonderdduizend toeristen per jaar wordt gepresen- teerd als Stammlager Auschwitz is maar een klein deel van het concentratiekamp zoals het in 1944 functioneerde. 'Nu gaan we het kamp in', denken de bezoekers wanneer ze de poort met 'Arbeit macht frei' passeren. In werkelijkheid zijn ze er dan allang. Na de uitbreidingen van het kamp in 1940 was die poort een intern bouwsel geworden.

Ook het twee kilometer verder gelegen Birkenau is niet het kamp zoals dat op 27 januari 1945 door de Russen werd aangetroffen.

De houten barakken waarin de gevangenen sliepen werden in 1946 ontmanteld. Ze werden gebruikt bij de wederopbouw van Warschau. Een vlakte met schoorstenen bleef achter. 'Hier werden de joden uit de treinen gejaagd en daar stond Mengele met zijn stok naar links of naar rechts te wijzen', zegt een gids tot een gezelschap uit Amerika. We luisteren mee. Hier, op het perron van Birkenau, moet opa zijn uitgestapt, denk ik.

Buiten de poort van Birkenau, waar het spoor de weg kruist, waarschuwt een verkeersbord met de afbeelding van een rokende locomotief voor een eventueel naderende trein. Het betreft geen restant uit de oorlog en iedereen weet dat daar al zestig jaar geen trein meer rijdt. Maar bij een spoor hoort een bord, redeneert de afdeling verkeersborden van Oswiecim. Niemand stoort zich er aan. Binnen het prikkeldraad van Birkenau weet iedereen wat het spoor behelst. Erbuiten heeft het zijn betekenis verloren. De relatie van binnen met buiten wordt niet gesignaleerd. Men ervaart het kamp als een op zichzelf staand fenomeen. Weer buiten halen de bezoekers opgelucht adem. Dáár, achter het prikkeldraad, dáár gebeurde het.

Bij het verkeersbord verlaten we de weg en volgen we het Birkenauspoor het boerenland in. Na een gang van zo'n tweehonderd meter door brandnetels en bramen stuiten we op een houten hek. Het spoor loopt door een tuin met blaffende honden. Uit het raam van het bijbehorende huis komt een geagiteerd vrouwenhoofd tevoorschijn. Het Pools van Barbara doet wonderen.

'Oh, komt u uit Oswiecim. Een paar foto's? Maar natuurlijk mag dat.' Ze raadt ons aan haast te maken. De buurman zou over een uurtje thuiskomen. Die houdt niet van pottenkijkers.

We maken een omtrekkende beweging en pakken het spoor aan de andere kant van de tuin weer op. We passeren een pad. Als botten steken de rails door het zwarte grind. Naast het pad verdwijnt het spoor in kortgeschoren gras. 'De boze buurman' heeft geprobeerd er een gazon op aan te leggen. Door het inklinken van de grond komen de rails weer aan de oppervlakte te liggen. Even verderop ligt een erf met oude auto's. Op het spoor staat een Oostblok-Fiatje geparkeerd. Een onverharde weg dient zich aan. Aan het einde gaapt de poort van Birkenau. We lopen verder. Iemand heeft coniferen en afrikaantjes naast de rails geplant. We steken een asfaltweggetje over en raken verzeild op een veld met verroeste rails. Ernaast ligt een langgerekte ruïne, rijkelijk bespoten met graffiti. We raadplegen tevergeefs de kaart van Oswiecim.

We laten de foto's van ons tochtje aan Ala Tracz zien, een schoolvriendin van Barbara. Ze is het hoofd van de afdeling educatie van het Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau. 'Jullie waren op de zogenaamde Judenrampe, net buiten het Centraal Station van Oswiecim. Daar kwamen 'de transporten' uit Europa aan. Op de Judenrampe vonden de selecties plaats. Wie ongeschikt was om te werken moest lopend naar Birkenau.' Ala legt haar wijsvinger op een foto van de onverharde weg naar Birkenau. 'Ze werden meestal binnen enkele dagen vermoord.'

Ze pakt een paar foto's van het spoor van tafel. 'Dit spoor verbindt het reguliere spoorwegnet met het roemruchte station in Birkenau dat aan de gaskamers grenst. Het werd in het voorjaar van 1944 gebouwd. Op 29 april 1944 ging de eerste trein door de poort van Birkenau het kamp in. Het station in Birkenau was maar een paar maanden in bedrijf. Voornamelijk de joodse bevolking van Hongarije kwam daar aan. Vrijwel alle joden uit West- en Zuid-Europa met bestemming Auschwitz, zo'n achthonderdduizend personen, zijn dus uitgestapt op de Judenrampe... Op dat veld waar jullie belandden.'

Ala wijst naar een foto van een met graffiti besmeurd gebouw naast de Judenrampe. 'De pakhuizen bij de Judenrampe worden 'de Kartoffelbaracken' genoemd. Ze zijn in 1942 door de gevangenen gebouwd. In de oorlog was het een distributiecentrum. Er lagen daar diverse producten. Onder andere de opbrengst van de boerenbedrijven van Auschwitz en Birkenau. Een deel van het voedsel was bestemd voor het kamp. Een aanzienlijk deel werd in de inmiddels lege wagons geladen en verdween met allerlei andere goederen, zoals onderdelen van wapens, naar Duitsland.

Auschwitz-Birkenau staat bekend als vernietigingskamp. Dat het ook een zeer winstgevende onderneming was, wordt wat minder onder de aandacht gebracht.

Niet lang na ons bezoek aan Ala Tracz zijn we weer op de Judenrampe. Barbara zit op een klapstoeltje met een boek. Ik loop rond met een videocamera en fotografeer. We lijken op dagjesmensen. In de herfst van 1943 moet opa hier zijn uitgestapt, gonst het door mijn hoofd. Op de weg naast het veld scheurt een brommer voorbij. Zo nu en dan komt er een paard-en-wagen langs. In de namiddag fietsen er luidruchtige groepjes scholieren. Ze zijn op weg naar hun hangplek in de ruïnes van de Kartoffelbaracken. Nergens is te zien dat we op voormalig kampgebied waren; dat op deze plek het overgrote deel van de slachtoffers van Auschwitz ontredderd uit de treinen stapten; dat hier werd bepaald wie onmiddellijk dood moest en wie nog even mocht leven.

De Judenrampe wordt in de talloze publicaties over Auschwitz niet of zeer terloops genoemd. Er bestaat geen beeldmateriaal van. Het station in Birkenau wordt doorgaans genoemd als de plek waar de mensen uitstapten en werden geselecteerd. Een ss'er heeft daar in de zomer van 1944 een transport met Hongaarse joden gefotografeerd. Dat het station in Birkenau het icoon ven de Holocaust is geworden vindt zijn oorzaak in dat beeldmateriaal. Vrijwel alle publicaties over Birkenau worden geïllustreerd met die foto's. De macht van het beeld is verstrekkend. Sophie uit de Hollywoodproductie Sophies Choice arriveert in 1942 op het station in Birkenau.

Ruim twee jaar voordat het werd gebouwd!

Vijftien december 2004. We zijn met mijn zus Michal op weg naar de Judenrampe. We maken een radiodocumentaire voor het zondagochtendprogramma ovt van de VPRO. Bij aankomst ben ik verbijsterd. Na zestig jaar vergetelheid is een groot deel van de Judenrampe verwijderd. Er ligt nu een dikke laag grijze keitjes. Bulldozers rijden af en aan. Nieuwe bielsen worden aangevoerd. Kleumende mannen leggen een nieuw perron aan. Ze bouwen een replica van de Judenrampe. Gesponsord door een Frans/joodse organisatie heeft het Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau besloten van de Judenrampe een memorial te maken.

'De Judenrampe zoals het erbij lag, was geen visitekaartje', vertelt Witold Smrek, hoofd van de conserveringsafdeling van het Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau. Op mijn opmerking dat de steeds schever wegzakkende toren van Pisa ook niet wordt vervangen door een replica, kijkt de heer Smrek wat meewarig. 'Zo'n grasveldje met wat roestige rails zou niet tot de verbeelding van de bezoeker spreken; zou geen indruk geven van het belang van die plek. Het nieuwe emplacement met de toevoeging van enkele goederenwagons lijkt op het perron zoals het in de oorlog werd gebruikt.'

De nieuwe Judenrampe is een wezensvreemd element in de omgeving. De aansluiting op het railtje naar Birkenau is verdwenen. De relatie met de onverharde weg naar Birkenau, waarover ongeveer achthonderdduizend slachtoffers hun ondergang tegemoet liepen, is zoek. De nieuwe Judenrampe houdt bij de Kartoffelbaracken abrupt op. Alsof die gebouwen er niet bijhoren. Zonder haar vertakkingen is de Judenrampe een op zichzelf staand object geworden zoals ook de concentratiekampen dat zijn.

Ontdaan van hun functie in de infrastructuur zijn het uitsluitend plekken om te herdenken. Memorials. Ik kan dat moeilijk accepteren. Mijn opa zat niet in een monument gevangen.

De ambitie van de industrie en de daaruit voortvloeiende vraag naar arbeidskrachten was een van de hoofdoorzaken van de massale toevoer van de joden naar Auschwitz. De schaal van de moordmachinerie lag in het verlengde daarvan. Het Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau verwijst voornamelijk naar de rassenideologie als grondslag voor de vernietiging van de joden. De rol van de toenmalige Duitse grootindustrie wordt grotendeels buiten beschouwing gelaten. Deze eenzijdige belichting is geworteld in de politieke strategie van de Poolse overheid bij de naoorlogse herstart van de industrie. Het aantrekken van nieuwe bewoners voor het ontvolkte Oswiecim is geen sinecure. Een stad met een industriegebied als vrucht van de inspanningen van joodse gevangenen vond men geen reclame.

De slachtoffers zijn dood, de beulen verdwenen. De toeschouwers blijven achter. Ze hebben een onbestemd gevoel van medeplichtigheid. Het gevoel dat ik heb wanneer ik niet ingrijp wanneer er iemand in elkaar geslagen wordt, maar dan erger. De slachtoffers en de beulen lieten een niet te negeren erfenis na. Hoe kom je daar fatsoenlijk mee weg?

Schaal de kampen zo klein mogelijk in, maak duidelijke grenzen en toon ze als plekken zonder relatie met de omgeving. Dat was de doctrine van de Poolse overheid in 1945. Ondanks de bedenkelijke wijze waarop de Judenrampe na zestig jaar vergetelheid is vervangen door een memorial, zit er ook een verheugende kant aan deze gebeurtenis. De plek ligt buiten de in 1945 vastgestelde grenzen van de kampen, maar heeft desondanks 'officiële' erkenning gekregen.

Gianni e le donne ...

2012-01-20T23:36:00.000-08:00

Als vrouwen niet meer naar je kijken

Gianni di Gregorio filmt melancholie van de middelbare man in 'Gianni e le donne'

artikel | Donderdag 28-07-2011 | Sectie: Cultureel Supplement | Pagina: C08 | Joyce Roodnat

Gianni di Gregorio speelt min of meer zichzelf in 'Gianni e le donne', zijn tweede speelfilm. Hij registreert hoe onbedaarlijk grappig gewoon-zijn eigenlijk is, ontdekt Joyce Roodnat.

Gianni is aandoenlijk en schuchter. Een man om van te houden. Maar niet meteen. In de eerste minuten van de film Gianni e le donne zit hij bij de notaris zijn hoogbejaarde moeder op te lichten. Rustig maar mama, rustig. Als je hier nou even je handtekening zet...

Mama heft een gebiedend klauwtje, laat zich de clausule voorlezen en denkt er niet aan te tekenen. Ze maakt er verder ook geen punt van - en daardoor schamen de notaris en haar zoon zich des te erger.

Filmer Gianni di Gregorio is goed in het schetsen van gênante ogenblikken. Hij ziet de humor ervan in, ontdoet ze van scherpte, maakt ze mild. En toch steken ze: au!

Mama laat zich naar huis rijden, naar haar jonge Roemeense privéverpleegster, die ze regelmatig blij maakt met merkkleding. Voor haar bejaarde pokervriendinnen schenkt ze dure wijn. Waarom? Omdat ze daar zin in heeft, en omdat ze met haar geld mag doen wat ze wil.

Wat waar is.

Maar Gianni is ook de jongste niet meer, en hij zou het goed kunnen gebruiken. Gianni, de zoon die ze koeioneert. Gianni, die altijd voor haar klaarstaat en die nooit iets krijgt.

Wat ook waar is.

Gianni's moeder wordt gespeeld door de 96-jarige Valeria de Franciscis Bendoni. Actrice dankzij Di Gregorio. Wie zijn vorige film zag, Pranzo di ferragosto, kent haar. Ook daar speelde zij de moeder van zijn personage: oud, verkreukeld en nog lang niet van plan om dood te gaan.

Regisseur Gianni di Gregorio lijkt in de filmwereld een laatbloeier maar hij is dat allerminst. Hij is bijvoorbeeld de vaste scenarioschrijver van Matteo Garrone, diens succesfilm Gomorra was gebaseerd op zijn script. Dat hij niet eerder acteerde komt door de toneelschool. Als hij speelde werd er gelachen, vertelde hij op de Italiaanse televisie, zelfs toen hij Shakespeares Macbeth vertolkte. Hij dacht dat hij geen kans maakte als acteur. Nu pas, in zijn beide eigen films, profiteert hij van zijn unieke droogkomische talent. Hij doet niets - het publiek gniffelt.

Gianni e le donne, 'Jan en de vrouwen', is een lichte komedie die een documentaire lijkt. Er komt geen decor aan te pas en de acteurs zijn, op een enkeling na, 'echte' mensen die min of meer zichzelf spelen, onder hun eigen naam. Maar daar houdt het realisme op. Di Gregorio registreert hoe onbedaarlijk grappig gewoon-zijn eigenlijk is - met hemzelf als eerste mikpunt.

Niemand heeft deze Gianni nodig, tot ze hem nodig hebben. Hij is lief voor de echtgenote die allang zijn vrouw niet meer is maar een vertrouwde huisgenote met haar eigen leven en haar eigen inkomen. Lief voor zijn grote dochter die altijd haast heeft. Lief voor haar vriend, de nietsnut die zijn beste kameraad wordt. Wij zien in hem hoe Gianni ooit geweest is. Intussen heeft Gianni een heel ander beeld van zijn vroegere zelf. Hij gaat die zoeken bij de vrouwen.

We zien hoe Gianni beseft dat de wereld ervan krioelt. Jonge toeristes, oudere toeristes; de rijpe fruitverkoopster; de vriendin van vroeger; de verpleegster van zijn moeder in het nachthemd dat bij hem (en bij ons) even de indruk wekt dat ze niks aan heeft. Allemaal zijn ze mooi en allemaal hebben ze een heerlijke decolleté. Ze zien hem, ze waarderen hem, ze vinden hem leuk. En ze kijken door hem heen.

Ik heb van u gedroomd, zegt er een.

Gianni veert op: O ja?

Ja, u leek op mijn opa.

De film speelt zich af in zomers Rome. Het zware zonlicht leunt op de glanzend versleten bestrating. Och, dat licht. Dat prikt zo mooi tussen de bladeren van de bomen. Gianni wordt erdoor getroffen en kijkt ernaar. Een ouwe kromme schuifelkerel doet hetzelfde. Ja, dat heb je als je ouder wordt. Dan valt zulk natuurschoon je ineens op. Gianni gruwt. Schichtig passeert hij het rijtje kletsende mannen op hun plastic stoelen aan de stoeprand. Ik wil niet de zoveelste ouwe man op straat zijn, zegt hij.

Nee, dat wil niet één man. En zij die wel die zoveelste ouwe man zijn, doen net of dat niet waar is.

Gianni di Gregorio is van 1949 en weet waar hij het over heeft. Wij mannen doen vanaf ons vijftiende of we niet oud zullen worden, zei hij in een gesprek op de Italiaanse televisie. En dan, ineens, is er het moment dat de vrouwen niet meer naar je kijken. Over dat moment en wat erop volgt gaat Di Gregorio's film. Niks bungabunga-feestjes waar Berlusconi's machthebbers op leeftijd de volle aandacht hebben van showgirls, maar de melancholie van gewone middelbare mannen. Anders dan vrouwen praten ze er niet over, maar ze zijn niet blind voor hun verval: ze zien de slappe huid onder hun kin en de wallen-als-theezakjes onder hun ogen.

Opgejut door een oude vriend, die graag de indruk wekt dat hij nog geregeld een vrouw aan de haak slaat, gaat Gianni tegen wil en dank op zoek. Hij doet zijn best, en maakt niks klaar, behalve dat al die vrouwen hem reuze sympathiek vinden. En hem vriendelijk maar beslist lozen.

En toch vindt hij soelaas. Bijvoorbeeld in het spel dat zijn buurvrouw met hem speelt (in ruil laat hij haar hond uit, een Sint Bernhard). In haar vriendschap. Want die is oprecht, dat blijkt als ze hem, eenmaal toch op die plastic stoel bij de andere ouwe kerels, te verstaan geeft dat hij daar niet hoort. En in zijn dromen - wat futiel lijkt, maar misschien is het zo slecht nog niet.

Ik hoop werkelijk dat mannen het taboe laten voor wat het is en deze film gaan zien. Hij zal ze hogelijk amuseren.

De vrouwen zijn de baas als je de zestig gepasseerd bent, stelt Di Gregorio. En de mannen verkeren in de waan dat dat tijdelijk is. Wat die vrouwen gewoon zo laten.

Mensen, wil deze film maar zeggen, zijn scharrelaars. Di Gregorio gelooft niet in helden. Hij ziet geen mensen die boven zichzelf uitstijgen. Gianni e ledonne gaat over de rest. Over bijna iedereen, dus.

Dat heb je als je ouder wordt. Dan valt natuurschoon je ineens op Lezersaanbieding Voor de lezers van NRC Handelsblad is er een voorpremière van 'Gianni e le donne' op zaterdag 6 augustus,in filmtheater Rialto, Ceintuurbaan 338, Amsterdam. Joyce Roodnat houdt een inleiding. Kaarten kosten 9 euro. Reserveren via de website: www.rialtofilm.nl. Of telefonisch: 020-6768700, ma t/m vr vanaf 13u., za en zo vanaf 14u.

Foto-onderschrift: Gianni: Ik wil niet de zoveelste ouwe man op straat zijn. De Italiaanse man is veel gevoeliger dan hij normaal wordt afgebeeld. Italiaanse mannen kunnen het idee van de viriele macho nog niet loslaten.

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

'Gianni is een Italiaanse alleman'

Interview met Gianni di Gregorio

Dana Linssen

Interview | Donderdag 28-07-2011 | Sectie: Cultureel Supplement | Pagina: C08 | Dana Linssen

Veel mannen voelen zich een beetje aangevallen door zijn nieuwe film, zegt Gianni di Gregorio. Oudere Italianen zitten bij elkaar het leven te bespreken, maar vergeten het te leven. Dat is ook mijn nachtmerrie.

Gianni di Gregorio is een hoffelijke man. Het woord lijkt wel voor hem uitgevonden. Hij begroet de interviewster met een handkus en schenkt koffie in. Zijn neus botst tegen haar hand en er blijft een druppel aan het kopje hangen. Want schrijver/regisseur/acteur Gianni di Gregorio (Rome, 1949) is ook een onhandige man. Dat charmante gestuntel wekt verwarring. Speelt hij of is hij het echt? Want Gianni di Gregorio is net als Gianni, het personage dat hij bedacht voor twee films waar hij op latere leeftijd als filmmaker mee debuteerde: Pranzo di ferragosto (2008) en nu Gianni e le donne (2011), die gaan over een oudere man voor wie het leven net een maatje te groot lijkt. In Pranzo di ferragosto zit hij als thuiswonende vrijgezel onverwacht voor de zomer met zijn hoogbejaarde moeder en haar kakelende vriendinnen opgescheept. In Gianni e le donne blijkt hij plotseling getrouwd en ontdekt hij dat de vrouwen niet meer naar hem kijken. Semi-autobiografische verhalen. Di Gregorio is de eerste om het toe te geven: Ook ik maakte me daar zorgen over. Daar zit veel melancholie en tragikomedie in.

Het bleken onverwachte hits in thuisland Italië, waar hij pas na het succes van de mede door hem geschreven maffiafilm Gomorra (2008) de kans kreeg om zijn scenario over een man op leeftijd te verfilmen. Want Italiaanse mannen worden nu eenmaal niet ouder. Maar ook in het festivalcircuit en de Europese filmtheaters bleken zijn films aan te slaan.

Waarom keert Gianni terug als Gianni maar toch niet helemaal als Gianni?

Het was niet mijn bedoeling om een vervolgfilm te maken op Pranzo di ferragosto. Maar Gianni is Gianni, een onvermijdelijk karakter. Dus wat ik ook schreef, hij kroop altijd tussen de regels naar binnen. Hij heeft een eigen wil. Toen besloot ik dat Gianni maar gewoon Gianni moest blijven, ook al is de situatie in deze film anders.

Komt dat ook doordat Gianni zo sterk op uw eigen leven is gebaseerd?

Pranzo di ferragosto gaat over een oudere man die nog steeds bij zijn moeder woont. Zelf heb ik ook lange tijd bij mijn moeder gewoond, een karakteristieke dominante mediterrane vrouw. Precies zoals in beide films. Ze riep me, ze belde me, ze droeg me voortdurend op allerlei klusjes voor haar te doen. Ik zat echt onder de plak. In Gianni e le donne wilde ik de moeder aanvankelijk helemaal geen rol geven, maar Italiaanse vrouwen zijn zo overheersend dat ze zich, zelfs als je ze alleen maar voor een film bedenkt, toch weer op de voorgrond weten te dringen. Beide films zijn in mijn eigen appartement in Rome opgenomen. En in Gianni e le donne speelt mijn eigen dochter nu Gianni's dochter. En ja, mijn dochter heeft ook een vriend over wie ze haar twijfels heeft, maar het lukt haar maar niet om hem te verlaten. Dus het enige wat ik haar hoefde te vragen voor de film was: vertel gewoon wat je iedere ochtend bij het ontbijt aan mij vertelt, dan komt het wel goed. Speel gewoon die rol. En de hond is onze hond.

Weet je dat ik eigenlijk helemaal niet van plan was om zelf de hoofdrol te spelen? Als acteur ben ik veel te verlegen. Maar Matteo Garrone, de regisseur van Gomorra, die Pranzo di ferragosto mede heeft geproduceerd en gefinancierd kwam met het idee, en het heeft goed uitgepakt. Dus ja, je kunt wel zeggen dat mijn films autobiografisch zijn. Helaas. Maar ook weer niet. En dat Gianni hetzelfde personage is. Maar ook weer niet. Ik zeg het liefst dat Gianni steeds dezelfde figuur is, maar dan vanuit verschillende perspectieven. Zo kan hij in de ene film vrijgezel zijn, en in de andere getrouwd. Het gaat om zijn wezen.

En wie is Gianni dan?

Gianni is een Italiaanse alleman. De Italiaanse man is veel gevoeliger dan hij normaal wordt afgebeeld. We kennen allemaal het beeld van de macho en de latin lover, maar dat zijn allemaal superlatieven. Vooral de jongere generatie is veel sensibeler en fragieler. Ook het beeld van de bezitterige moeder is aan het veranderen. Mede door de emancipatie hebben vrouwen een bepaalde vitaliteit die ik niet bij mannen merk: ze hebben lol in het leven, voeren de regie over hun eigen bestaan. Zelfs de oudere generatie vrouwen is daardoor veranderd. Terwijl hun mannen zijn achtergebleven. Ze zitten aan de bar en doen niets.

Het beeld van die mannen op dat pleintje is het schrikbeeld van de oudere Italiaanse man: ze zitten maar bij elkaar het leven te bespreken, maar vergeten het te leven. Dat is ook mijn nachtmerrie. Vaak vraag ik me af of ik niet ook al zo ben geworden. Of ik niet andere keuzes had moeten maken.

Er komen de laatste jaren meer films uit Italië over de Italiaanse man in crisis. Is dat ook in Italië een trend, of worden juist die films door het buitenland aangekocht?

Deze film zijn ook in Italië een succes, maar dan vooral bij vrouwen. Veel mannen voelen zich er toch een beetje door aangevallen. Die kunnen het idee van de viriele macho nog niet loslaten. Maar het is net als bij Gianni: op een gegeven moment moet je accepteren dat de tijden veranderen, dat een beeld verouderd raakt, dat je zelf ouder wordt. Maar de liefde blijft ook als je ouder wordt hetzelfde, even verwarrend en onmogelijk, al is het niet meer een tijd van lust en verovering, maar een tijd van platonische liefde en bewondering. Er zijn zoveel tussenvormen. Iemand kan altijd verliefd worden. En moet ook altijd verliefd worden. Maar de liefde moet ook volwassen worden en meegaan met zijn tijd. Dat leert Gianni ons.

Ik was eigenlijk helemaal niet van plan was om zelf de hoofdrol te spelen. Als acteur ben ik veel te verlegen

Persoon: Gianni di Gregorio

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Ontglippen aan politie met de vrachttrein ...

2012-01-07T23:25:00.001-08:00

Ontglippen aan politie met de vrachttrein

Via Panam Kadir van Lohuizen

Reportage | Zaterdag 24-12-2011 | Sectie: Achterpagina | Pagina: 32 | Kadir van Lohuizen

Fotograaf Kadir van Lohuizen (1963) reist in veertig weken van het zuiden van Vuurland, over de Pan-American Highway, naar Alaska. Hij bezoekt de vele migranten die langs de route leven en werken. Deel 15 van een tweewekelijkse rubriek.

Het is 's ochtends vroeg in Arriaga, een stadje in het zuiden van Mexico. De spoorrails zijn verlaten, buiten op het beton van het treinstation liggen een paar jongens te slapen onder dekens. Ze zijn onderweg naar de Verenigde Staten.

Het treinspoor is hun route naar het noorden. Op de weg patrouilleert de Mexicaanse migratiedienst, op het dak van de goederentrein is de kans om de agenten te ontglippen groter.

Niemand weet wanneer de trein komt, het is een goederentrein die rijdt op de dienstregeling van de vracht. Het gerucht is dat hij vanochtend komt. Eind van de middag loopt een lange goederentrein piepend het stationnetje binnen. Opeens wordt het druk. Meest jonge mannen met rugzakjes op lopen zenuwachtig over de rails en staren omhoog naar de hoge wagons.

Het wordt donker. Om vier uur 's ochtends klimmen een paar honderd mensen de wagons op, wachtend op vertrek. Als de zon opkomt zet de trein zich schokkend in beweging.

De reis is niet zonder gevaren. De verhalen van tot stilstand gebrachte treinen waarbij alle passagiers worden gekidnapt zijn talloos: drugskartels die zo het laatste geld van de migranten en hun familie afpersen. Het moderne Wilde Westen, waar de paarden zijn vervangen door pick-up trucks met zwaar bewapende gemaskerde mannen.

Info: Reis mee via de app voor de iPad of via www.viapanam.org

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Een historische foto herken je ook zonder de hoofdrolspelers ...

2012-01-05T10:26:00.000-08:00

Een historische foto herken je ook zonder de hoofdrolspelers

door Niels Posthumus

Wat blijft er over van een iconisch beeld als je de persoon waarom de foto draait verwijdert? Dat vraagt de Tsjechische kunstenaar Pavel Maria Smejkal zich af. Test jezelf: weet jij wat er ontbreekt op deze foto’s?

Smejkal focust in zijn Fatescapes project op de context van iconische fotografie. Hij heeft de centrale figuren uit wereldberoemde beelden gewist. Daardoor ontstaat een nog altijd heel herkenbare, maar uiteraard fundamenteel andere foto. We zien opeens wat we anders nooit zien op die historische afbeelding, omdat de centrale personages onze blik normaal gesproken direct trekken.

Zo zouden deze plekken er uit gezien hebben als de gebeurtenissen die hen beroemd maakten nooit zouden hebben plaatsgevonden. Dat is wat Smejkal wil laten zien.

Heb jij bijvoorbeeld enig idee wat er op de foto van de lege straat bovenaan dit artikel ontbreekt? (Tip: Plein van de Hemelse Vrede, China, 1989)

Probeer ook de foto’s hieronder. Om het je het iets makkelijker te maken is de plaats en datum toegevoegd. Helemaal onderaan het artikel vind je de antwoorden.

Heb je aan deze zes foto’s nog niet genoeg, dan vind je op de website van The New York Times nog wat meer fotopuzzels.

Foto1: Berlijn, Duitsland, 1945

Originele foto: Yevgeni Khaldei

Foto 2: Saigon, Vietnam, 1968:

Originele foto: Eddie Adams / AP

Foto 3: Vietnam, 1972:

Originele foto: Nick Ut / AP

Foto 4: Sudan, 1994

Originele foto: Kevin Carter

Foto 5: Abu Graib, Irak, 2004:

Antwoorden (klik om de originele foto te zien)

De Chinese demonstrant voor drie tanks (bovenaan het artikel), Rus die de vlag van de Sovjet-Unie op de Reichstag plant (foto 1), Vietcong strijder die wordt geëxecuteerd (foto 2), huilende kinderen na napalmaanval (foto 3), baby en gier op de achtergrond (foto 4),Irakese gevangene met laken over lichaam en hoofd en elektrische draden aan zijn vingers (foto 5).

Tinker Tailor Soldier Spy ...

2011-12-31T04:22:00.000-08:00

Wie is de mol?

Tinker Tailor Soldier Spy

Frankrijk/Engeland/Duitsland, 2011 | Tomas Alfredson

De stijlvolle en knap geacteerde spionagefilm Tinker Tailor Soldier Spy doet de beroemde roman van John le Carré volledig recht.

Tinker Tailor Soldier Spy is, met The Spy Who Came in From the Cold, een van de meest gekoesterde romans van John le Carré. In de BBC-serie uit 1979 bracht Alec Guinness de bedachtzame spionnenmeester Smiley al op onvergetelijke wijze tot leven. Nu is er nog een remake met Gary Oldman als Smiley en met Tomas Alfredson aan het roer, de regisseur van de tedere vampierfilm Let the Right One In.

Tinker, Tailor, Soldier, Poorman en Beggarman: dat zijn de codenamen die Control (John Hurt), het hoofd van de Britse spionagedienst MI6, zijn spion Jim Prideaux (Mark Strong) inprent. De namen staan voor de vijf mannen aan de top van MI6. Control vermoedt dat een van hen een Russische infiltrant is. Prideaux zal van zijn contact achter het IJzeren Gordijn vernemen wie de dubbelspion is.

Maar het gaat anders: Prideaux loopt vrijwel onmiddellijk in de val en wordt neergeschoten. Het verlies van zijn spion luidt de val in van de solistisch opererende Control. De leiding van MI6 wordt overgenomen door Percy Alleline (Toby Jones) die meer samenwerking wil met de Amerikanen. Maar het wonderbaarlijk goede spionagemateriaal dat nu uit het Oostblok komt (codenaam: 'Witchcraft') en de belevenissen van Ricky Tarr (Tom Hardy) in Boedapest wijzen erop dat er misschien toch iets mis is 'right at the top of the circus'. Controls voormalig rechterhand Smiley start een onderzoek. Wie is de mol? Percy Alleline, Roy Bland, Bill Haydon (Colin Firth) of Toby Esterhase?

Bromvlieg
Le Carré baseerde zijn verhaal op de hooggeplaatste Britse spion Kim Philby die in 1963 werd ontmaskerd als Sovjet-dubbelagent en trok er zo'n 300 bladzijden voor uit. De televisieserie telde zeven episodes. In de twee uur die Alfredson ter beschikking staan, gaat dus onvermijdelijk iets verloren. Fans zullen het jargon missen ('lantarenopstekers'), sommige scènes worden anders uitgespeeld en enkele plotlijnen zullen de niet-ingewijde mogelijk iets te snel voorbijschieten. Het valt Alfredson te vergeven, want hij overtuigt verder volledig met een beheerst gefilmde spionagefilm die het ook eigenlijk helemaal niet moet hebben van de plot, maar van de fascinerende personages.

Het belangrijkste personage is zonder enige twijfel 'The Circus' zelf, het hoofdkantoor van de geheime dienst in Londen. De fenomenale art direction in Tinker Tailor Soldier Spy en het camerawerk van Hoyte van Hoytema brengen die geheime wereld tot leven. Alfredson vangt de essentie ervan met dat steeds terugkerende shot vanuit de kleine documentenlift die piepend van de ene verdieping naar de andere knarst: de spionagedienst als log, ouderwets en bureaucratisch instituut. De Zweedse regisseur weet vaker een lang stuk expositie in één verbazingwekkend mooi beeld te vangen. Smiley bijvoorbeeld, die een autoraampje opendraait om een bromvlieg naar buiten te laten. De kalme, oude intelligence officer die geen vlieg kwaad lijkt te doet, maar die wij later wel op een harteloze leugen betrappen. Oldmans Smiley voelt onwennig, maar het is goed dat hij de gebaartjes van Guinness niet heeft willen kopiëren. Zijn harde, koudere versie van Smiley voegt nieuwe spanning toe.

Dit zijn eenzame strijders. Mannen onder elkaar (er is die terugkerende hint naar homoseksualiteit) die elkaar voortdurend manipuleren, altijd liegen, nooit zichzelf laten zien. Na deze film en de succesvolle openingsweek in Engeland, is het geen geheim dat de vervolgroman Smiley's People Alfredsons volgende project zou moeten zijn.

Barend de Voogd

Saulnier: 'Tinker Tailor' is a cerebral take on the spy genre

4:25 PM, Jan. 12, 2012 |

Gary Oldman in "Tinker Tailor Soldier Spy." / Associated Press

"Tinker Tailor Soldier Spy" is a movie for grown-ups. It requires active viewing; many of its plot points come slowly and subtly. Let me put it this way: It's a spy thriller with about 90 seconds of action. Whether it's for you depends on your taste — and your attention span.

The film, of course, is a remake of the classic 1979 miniseries, itself based on the bestseller by John le Carré. By way of confession: I have neither seen the former nor read the latter. It's a cultural deficit on my part — but the upshot is that it allowed me to go into the remake with a blank slate.

Director Tomas Alfredson's film has a distinct visual style. It's set during the Cold War, and it looks like a movie of the period, with grainy film stock, a muted palette and a tendency toward sustained shots and a locked-down camera rather than today's quick cuts and prowling Steadicam. The plot follows the race to unmask a mole in the highest reaches of the British intelligence service — but for the most part, this is a war of words and of minds. Its scenes consist of conversations, not car chases.

Maybe that sounds insufferably dull, but I found it awfully thrilling. Alfredson (who directed the original version of the masterful art-house horror film "Let the Right One In") maintains a palpable sense of menace throughout; the ground seems constantly to be shifting under the characters' feet. After all: When you don't know whom to trust, you pretty much can't trust anyone.

But the essential strength of "Tinker Tailor Soldier Spy" lies in its powerhouse cast; just watching these talents at work makes for a riveting two hours. Gary Oldman stars in the Alec Guinness role as George Smiley, the veteran intelligence officer who's forced into retirement only to be tapped to lead the mole hunt. Benedict Cumberbatch (star of the BBC's Sherlock Holmes reboot) is the junior officer who becomes Smiley's right-hand man; Tom Hardy (of "Warrior" and "Inception") is a troubled operative who longs to come in from the cold; the cadre of mole suspects is played by the likes of Colin Firth, Ciarán Hinds and Toby Jones.

Alfredson and director of photography Hoyte Van Hoytema (the pair also worked together on the visually arresting "Let the Right One In") employ cinematography to conceal as much as they reveal. For instance, you never quite get a look at Smiley's estranged wife — she's always just out of frame or in shadow, making her as much of a cipher to us as she is to her husband.

"Tinker Tailor Soldier Spy" has a rich sense of time and place, taking the viewer inside the vaunted halls of the intelligence agency at the heights of its relevance. Oddly, though, the film's least satisfying element is the mole hunt itself. It's inevitable that condensing a novel (or an eight-hour miniseries) down to a two-hour feature would leave a fair amount of material on the cutting room floor. And as a result, you don't learn enough about the potential moles to have a prayer of parsing them.

Firth's character emerges most distinctly — perhaps because he's played by such a familiar and engaging actor — but the rest are barely fleshed out. Hinds, an Irishman who played Julius Caesar in HBO's "Rome" and starred in the ravishing 1995 version of Jane Austen's "Persuasion," has long been one of my favorite actors — so it was especially frustrating that his character is given such short shrift.

All in all, though, Alfredson's film is an intriguingly atmospheric and cerebral entry in the genre — one that seems all the more compelling for the sense that you're watching actual spies at work. James Bond may have a lot more fun, but these fellows — the bagmen and the paper-pushers, the politicians and the true believers — did the spy game's heavy lifting.

Toneel tussen de koeien ...

2011-12-30T23:12:00.000-08:00

Toneel tussen de koeien

Het onbekende, vroege werk van glamourfotograaf Paul Huf

EDDIE MARSMAN

Portret | Vrijdag 22-04-2005 | Sectie: Cultureel Supplement | Pagina: 21 | Eddie Marsman

Paul Huf staat te boek als reclame- en portretfotograaf. Maar in de jaren vijftig maakte hij documentaire foto`s. Kinderen, scholen, steden, laboratoria, landschappen, hoogovens - er kwam geen studio aan te pas.

De jaren vijftig waren een gouden tijdperk voor de Nederlandse fotografie. Ongekend productief waren ze, de Nederlandse fotografen. Veel van de boeken die inmiddels gelden als de Grote Boeken uit de moderne Nederlandse fotogeschiedenis werden juist in deze periode gemaakt. Auteursboeken zijn het, waarin fotografen op persoonlijke wijze naar de wereld om zich heen kijken. Naar steden en streken, vol oorlogsschade en wederopbouw.

Achteraf gezien was het een samenloop van omstandigheden: het naoorlogse optimisme, de nieuwsgierige blik die weer naar buiten kon worden gericht, de toenemende welvaart en de technische verbeteringen in drukwerk en distributie. En er waren gretige fotografen. Ze hadden de dynamische experimenten uit de vooroorlogse Nieuwe Fotografie onder ogen gehad maar waren in het zelf praktiseren ervan gedwarsboomd door jaren van crisis en oorlogsgeweld. Voor hen lag de wereld weer open.

Aan het begin van die overvloedige, dynamische en spannende jaren vijftig verschijnt een inmiddels vrijwel vergeten fotoboek, getiteld Leven in Nederland. De vijfenzeventig zwart-wit en dertien kleurenfoto's in het boek zijn op één na gemaakt door een jonge en nog vrijwel onbekende fotograaf. Aangestoken door de liefhebberij van zijn vader had hij weliswaar reeds ver voor de oorlog zijn eerste foto's gemaakt, maar als professional is hij nog maar kort werkzaam. Zijn naam: Paul Huf.

Leven in Nederland is een documentair getint fotoboek. Aan de hand van ongedwongen reportageachtige foto's wordt een beeld van het dagelijks leven geschetst. Foto's van landschappen met koeien en schapen, van boerderijen en molens, kerktorens en knotwilgen. Foto's van korenschoven op het nieuwe land van de Noordoostpolder en van bloeiende fruitbomen in de Betuwe. Van wapperend wasgoed en vrouwen aan de schoonmaak. Van hoge olieraffinaderijen in Pernis tot kleine middenstanders achter hun volgepakte bakfiets.

Kortom, het zijn foto's die in weinig doen denken aan de gestileerde, glamoureuze portretten en zorgvuldig geënsceneerde reclamefoto's die nadien zo onverbrekelijk verbonden zouden raken met de naam Paul Huf.

Het is opmerkelijk dat naderhand, als het over die `andere' fotograaf Paul Huf ging, zo weinig naar deze foto's is verwezen. Ook zelf sprak hij er nauwelijks over, in ieder geval niet in de vele interviews die hij in de loop der jaren heeft gegeven. Die gesprekken gingen steevast over `glamour', over vrouwen of over de zoveelste succesvolle reclamecampagne.

Hooguit wilde Huf dan desgevraagd nog wel eens beamen dat `sociale fotografie' hem inderdaad niet zo lag. Waarom zou hij zijn medemens armoe en ellende voorschotelen, daarvan was er toch al genoeg op de wereld? Hij was een optimist, keek liever naar de leuke kanten van het leven. Regende het, dan klaagde hij nooit over de nattigheid maar zag de fraaie reflecties op het spiegelende wegdek: een opmerking die in de loop der jaren geregeld opdook.

Toch was het boek over Nederland niet het enige documentair getinte boek dat Huf in de jaren vijftig zou maken. Al in 1948 illustreerde hij een uitgave ter gelegenheid van het vijftigjarig jubileum van de Nieuwe Schoolvereniging in Amsterdam met negenendertig foto's, de meeste (uiteraard) van kinderen: schrijvend in hun schriftjes, kijkend naar de poppenkast, spelend op het schoolplein, in het gelid tijdens de gymnastiekles en de oefening van het brandalarm.

Zakelijke, een beetje afstandelijke maar toch aandachtige foto's zijn het - net als de kinderfoto's die hij even later zal maken voor Een eeuw Hoenderloo 1851-1951. Later volgden boeken voor de Technische Hogeschool (1955) en de Grafische afdeling van TNO (1957), beide in Delft. En natuurlijk Vuur aan Zee (1958), het boek over de Hoogovens in IJmuiden, waaraan ook Ed van der Elsken, Violette Cornelius, Ata Kando en Cas Oorthuys meewerkten. Vormgegeven door Jurriaan Schrofer, wordt het door menigeen beschouwd als een van de mooiste bedrijfsboeken die in die jaren vijftig tot stand kwamen.

Kinderen, scholen, steden, laboratoria, landschappen, hoogovens - er kwam geen studio aan te pas. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat er geen studio wás. Tenslotte had diezelfde Paul Huf zijn eerste portret- en reclameopdrachten al gemaakt voor hij aan zijn eerste boek begon. In 1952 maakte hij zijn eerste advertenties: voor Verkade en Caballero (en niet te vergeten zijn eerste staatsiefoto van koningin Juliana, ontspannen in het gras van paleis Soestdijk). Later verzorgde hij de reclamereeks `Het bier is weer best' voor het Centraal Brouwerij Kantoor, en de jarenlange biercampagne `Vakmanschap is Meesterschap'.

Open publication - Free publishing - More photography

Leven in Nederland is, net als zijn andere documentaire boeken dan al uit het zicht van de fotografie-kenners verdwenen. Toch behoren deze boeken en daarmee het werk dat eraan ten grondslag ligt, tot de onderste stenen van het bouwwerk dat oeuvre heet. En wie het over een `oeuvre' heeft, heeft het vroeger of later en met alle toevalligheden en zijsprongen die er nu eenmaal bijhoren, onvermijdelijk over `ontwikkeling en samenhang'.

De fotograaf zelf was de laatste die daar moeilijk over wilde doen. ,,Simpel'', vond hij in 1999, terugkijkend in een interview in Het Parool. ,,Het is in grote lijnen allemaal hetzelfde gebleven. Hooguit zijn er wat kleine verschillen in de details. Nu weet ik bijvoorbeeld dat ik mensen alleen maar recht in de lens wil laten kijken. Op oude foto's zie je dat ik daar nog niet helemaal uit ben.''

Maar wie die oude foto's uit de eerste boeken onder ogen krijgt, verwondert zich. Want die foto's en die boeken zijn immers anders, in grote lijnen en in detail: geen studio maar een schoolklas, straathoek of fabriekshal; geen highlight maar een eenzame straatlantaarn of bleke zon. `Het is allemaal hetzelfde gebleven.' Zou het de tijd van toen zijn, gekleurd door de blik van later?

Dat de beginnende portret- en reclamefotograaf Paul Huf in de vroege jaren vijftig die andere foto's óók maakte, daar kun je je achteraf wel iets bij voorstellen. Een jaar of 25 was hij, en autodidact. Hooguit enkele fijne technische kneepjes had hij opgedaan bij vakfotografen als Stefan Nijhoff, de zoon van de dichter Martinus Nijhoff, die zelf ooit in Parijs wat kunstjes had mogen afkijken bij Man Ray. En ook al was hij in 1947 op voordracht van Carel Blazer lid geworden van de GKf, de toen nog toonaangevende beroepsvereniging van fotografen, hij kwam nog maar net kijken. Hij moest zich nog bewijzen. Dus deed hij in het kielzog van de nieuwe collega's mee aan het maken van jubileum-, bedrijfs- en stedenboeken: aardig betaalde buitenkansjes, waarmee de fotograaf zijn veelzijdigheid en vakmanschap kon bewijzen.

Hij deed wat zij deden, al was het maar om te laten zien dat hij niet voor ze onderdeed. Daar komt bij dat hij aanvankelijk niet echt veel zekerheid moet hebben gehad omtrent de mogelijkheden in de reclame- en de modefotografie. Ook al hadden Nieuwe Fotografen als Piet Zwart en Paul Schuitema in de jaren twintig met hun experimenten het eerste terrein enigszins ontgonnen, het lag nog altijd grotendeels braak. Reclame, dat was producten fotograferen, daar viel geen eigen stempel op te drukken, meenden de GKf-fotografen. En dat andere terrein, de mode? Tja, de mode. Alsof er geen belangrijker zaken waren op de wereld, te beginnen in Nederland.

Dat Huf daar zo zijn eigen ideeën over had, zal hem tot een buitenbeentje hebben gemaakt in het gezelschap van maatschappelijk geïnvolveerde, zo niet geëngageerde fotografen. Maar ook buitenbeentjes zetten hun eerste stappen gewoonlijk op gebaande paden.

Wat die eerste stappen betreft: het is niet moeilijk te zien dat de fotograaf van Leven in Nederland nog weinig vormvast is. Steevast is de voorgrond van zijn landschappen keurig gevuld, maar met de horizon heeft hij meer moeite, die wappert ergens op willekeurige hoogte. Ziet de straatfotograaf een bejaard echtpaar op een bakfiets, dan is hij net te gehaast: met zijn bewegingsonscherpte is het resultaat een eenling in het boek. Ziet hij een schildering van een Hollands landschap op de zijkant van een bestelauto, dan fotografeert hij zo krap dat het beeld aan verrassing inboet. Zijn kermisfoto's zijn weinig beweeglijk, zijn spiegelende gevelrij in een Amsterdamse gracht te obligaat.

Telkens weer is het alsof hij de kern nét niet raakt. Keurig en netjes is het allemaal, maar ook, met alle respect, een beetje plichtmatig. Bovenal lijken ze op de foto's van anderen, van Emmy Andriesse bijvoorbeeld, van Ad Windig, van Sem Presser en, natuurlijk, van de alles-en-nog-wat fotograferende Cas Oorthuys. Maar anders dan in het nog maar vier jaar eerder verschenen boek Verwoesting en wederopbouw van Cas Oorthuys ligt in Leven in Nederland iedere steen weer op zijn plaats, is iedere gevel smetteloos en iedere straat aangeveegd.

Toch zijn er ook al foto's met de handtekening van Huf. Want te midden van al die brede gebaren en landschappen bevinden zich ook foto's van een visser gebogen over zijn netten, van een klompenmaker gezien door het raam van zijn werkplaats, van een klokkengieter in zijn magazijn en van de handen van een visverkoper in de weer met mes en haring. Compacte, van nabij gemaakte beelden zijn het, met een voorgrond en een achtergrond, die door het hoofdonderwerp met elkaar worden verbonden. Zowel in stijl als qua onderwerp lopen ze onmiskenbaar vooruit op de foto's voor `Vakmanschap is Meesterschap', die hij pas jaren later zal maken.

Minstens zo opvallend als deze ambachtelijke voorstudies is de foto die hij maakte aan de rand van de een of andere plas, waar een keurig in het pak gestoken ober met volgeladen dienblad op weg is naar het vrolijke, zojuist afgemeerde dames- en herengezelschap op de voorgrond. Je kunt er zo een reclameslogan bij verzinnen - voor International Textiles of Kermopa shawls, voor de jenever van Rijnbende of de koffie van Douwe Egberts.

Kortom, te midden van al die foto's van een fotograaf naarstig op zoek naar de vorm die bij hem past, bevinden zich zo nu en dan foto's van de fotograaf die zijn vorm heeft gevonden. Zelfs in een Amsterdamse schoolklas kon dat hem overkomen, als hij na alle schriftschrijvende, schoolpleinspelende en gymnastiekbezige kinderen ineens oog in oog staat met een jongetje dat met een doek om zijn middel en een muts op zijn hoofd een ijsverkoper nadoet.

Tussen al die `andere' maar daarom niet minder levensechte foto's vallen ze des te meer op: ze zijn een beetje overdreven. Kleine toneelstukjes zijn het eigenlijk die, op een en hetzelfde moment herkenbaar én kunstmatig, de alledaagse werkelijkheid nét iets groter, scherper en zichtbaarder maken.

Elke fotograaf zoekt. Maar de fotograaf die eenmaal weet wat hij zoekt, heeft aan wachten al snel een broertje dood. Waarom zou hij in een fabriek rondhangen tot de arbeiders zich eindelijk als balletdansers rond de wasbakken hadden verzameld? Waarom zou hij in een winkel wachten tot de winkelierster zich achter haar toonbank had geposteerd als een kapitein in de stuurhut, vanuit het achterkamertje - nee, de coulissen - gadegeslagen door haar echtgenoot? Waarom wachten tot de arbeiders in de buizenopslag bij de Hoogovens op de juiste plek onder de kraan stonden als hij hun collega's ook zou kunnen posteren achter de gaten die ze zojuist in een stalen plaat hadden gesneden? Wat het laatste betreft: hij maakte beide foto's, die allebei in Vuur aan Zee zijn opgenomen: door hun contrast vormen ze bij uitstek de epiloog van zijn fotografische verkenningstochten.

Hij had gevonden wat hij nodig had: een decor, hoofdrolspelers, een handvol rekwisieten, een mooi en helder licht. En een script natuurlijk, een verhaaltje dat alles net even groter, scherper, zichtbaarder maakte. Met dat alles zette hij de omstandigheden naar zijn hand. Dat kun je ensceneren noemen. Dan kun je het over stileren hebben of zelfs, als de hoofdrolspelers en de poses er naar zijn, over glamour. Maar je kunt ook wijzen op wat er aan ten grondslag ligt: de alledaagse, gewone werkelijkheid.

Het is vaker opgemerkt: fotograaf Paul Huf was een regisseur. Regie: Paul Huf - het is de titel van het boekje dat in 1966 verscheen en waarin de mode-, portret- en reclamefotograaf voor het eerst op een voetstukje werd geplaatst.

Een regisseur. Hoe kon het ook anders, aldus het boek, met een vader die een gevierd toneelspeler was en een moeder die als chef inkoopster bij het Amsterdamse warenhuis Metz & Co. de smaak op de voet volgde? Hij groeide op in een huis waar het een komen en gaan was van acteurs als Verkade, Laseur, Dresselhuys, Van Dalsum, De la Mar, Wim Kan - een groot rollenspel moet het bij tijd en wijle zijn geweest. En wat te denken van de andere vormgevers van ideeën die er over de vloer kwamen: architecten als Wijdeveld, Rietveld, Stam; filmers als Ivens, schrijvers en dichters als Van Deyssel, Roland Holst, Nijhoff; schilders als Mondriaan?

Maar de fotograaf als regisseur is op de keper beschouwd niet zo bijzonder. Man Ray regisseerde zijn portretten van Lee Miller, Ansel Adams zijn landschappen, Bill Brandt zijn naakten - het zijn maar willekeurige voorbeelden. Waar het om gaat is wát hij regisseerde: toneelstukjes. Zie je dat - tijd van toen, bekeken met de ogen van later - als grote lijn, dan zie je ook in het zwart-wit van de vroege jaren vijftig een dunne, ragfijne draad. Niet op het toneel, maar daarbuiten - op straat, in een weiland met koeien en schapen, tussen kerktorens en knotwilgen, onder wapperend wasgoed, tussen de strandstoelen aan zee en zelfs, voor wie wil, in de weerspiegeling van een fietser op een beregende straat.

Info: Dit is de bekorte versie van de inleiding bij het boek `De onbekende Huf'. Expositie `De Onbekende Huf. Foto's 1950 -1970', Stedelijk Museum Alkmaar, van 24 april tot 3 oktober 2005. Tel. (072) 5489789.
Foto-onderschrift: Loosdrecht 1952 foto's Paul Huf/ MAI Nieuwe Schoolvereniging, Jan Luykenstraat 1948 (ijsverkoper)
Trefwoord: Naoorlogse geschiedenis; Fotografie
Geografie: Nederland
Persoon: Paul Huf

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

the Best Dutch Photobooks of 2011 by Photo-Eye ...

2011-12-29T21:38:00.000-08:00

Beste fotoboeken volgens 26 deskundigen

29 december 2011 »

Door PhotoQ

‘s Werelds grootste fotoboekhandel, Eye-Photo in Santa Fe, New Mexico, publiceert vandaag de favoriete boekenlijsten van 26 deskundigen en liefhebbers, onder wie Martin Parr, Alec Soth en Anouk Kruithof. Illuminance van Rinko Kawauchi is onder hen het meest populair (9 keer genoemd). Ander populaire titels waren onder meer Gomorrah Girl van Valerio Spada, Happy Birthday to You van Anouk Kruithouf en Abendsonne van Misha de Ridder.

In Almost Every Picture 9 van Erik Kessels en Dirk Braeckman werden twee maal genoemd in de lijsten.

Nederlandse fotoboeken die eenmaal werden genoemd in de lijst met in totaal 159 titels:

Sunday van Paul Kooiker

Arthropoda van Harald Strak

Haiiro van Karianne Bueno

Good Luck (special edition met parfum) van Christine Otten en Erik Kessels

Parasomnia van Viviane Sassen

Interrogations van Donald Weber (uitgave Schilt Publishing)

Photos from Japan and My Archive van Pauline Oltheten

A Falling Horizon van Heidi de Gier

A Head With Wings van Anouk Kruithof

The Story of Four Generations van Yee Ling Tang

Dune van Misha de Ridder

Oculus van Ken Schless (uitgave Noorderlicht)

Retrieved van Charlotte Dumas

Meer bij Photo-Eye: THE BEST BOOKS OF 2011

Good Luck van Erik Kessels & Christine Otten in taal, beeld en geur

2011-12-17T23:12:00.000-08:00

Reclamemaker en fotoverzamelaar Erik Kessels en auteur Christine Otten maakten gezamenlijk het Boekenweekessay 2011. In het kader van het motto van de Boekenweek 'GESCHREVEN PORTRETTEN –Curriculum Vitae' en in opdracht van Stichting CPNB komen zij met een fictief fotoverhaal, getiteld Good Luck.

Het is gebaseerd op een gevonden fotoalbum van twee onbekende geliefden. Otten en Kessels creëren een nieuw leven voor de twee personages: Betty en Pierre Vincent. Het essay houdt niet op bij beeld en tekst: speciaal voor het Boekenweekessay is het gelijknamige parfum Good Luck ontworpen. Een wereldprimeur: een boek in taal, beeld én geur.

Kessels selecteert foto’s uit anonieme fotoalbums die Otten inspireren tot het fictieve levensverhaal van Betty en Pierre Vincent. Good Luck wordt het verhaal van een dochter, Claire, die op zoek gaat naar haar biologische moeder. Geïnspireerd op het fotoalbum wordt het liefdesleven van haar moeder door Claire - en Kessels & Otten - gereconstrueerd. Zo wisselen het echte leven en fantasie elkaar subtiel af. Deze wisselwerking wordt versterkt door de creatie van een speciaal voor het Boekenweekessay ontworpen parfum: Good Luck. Het Boekenweekessay 2011 zal men kunnen lezen, bekijken en ruiken. De literatuur kent beroemde boeken en passages geïnspireerd door geur. Anno 2011 inspireert het Boekenweekessay 2011 tot een nieuw parfum.

Erik Kessels, (1966) creatief directeur van communicatiebureau KesselsKramer vindt naast zijn werk als reclamemaker veel inspiratie in amateurfotografie. Hij heeft diverse boeken, onder andere in almost every picture, over het thema uitgegeven, is medesamensteller van het fototijdschrift Useful Photography en treedt op als curator van fototentoonstellingen, recent bij het New York Photo Festival.

Christine Otten (1961) debuteerde in 1995 met de roman Blauw metaal. Met haar grote roman De laatste dichters uit 2004, een epos gebaseerd op de levens van Afro-Amerikaanse dichters uit de Black Powertijd, brak ze door naar een groot publiek. Het boek werd genomineerd voor de Libris Literatuurprijs en is bewerkt tot een theatervoorstelling dat dit jaar door theatergroep MC op de planken werd gebracht. Haar meest recente roman is In wonderland. Uit al haar werk blijkt Ottens fascinatie voor het spel tussen werkelijkheid en fictie.

Bekijk de video in andere formaten.

Buffalo Springfield Expecting to Fly ...

2011-12-16T22:46:00.000-08:00

The Buffalo Springfield returned with a new studio album in November of 1967. Despite infighting within the group and the absence of various members from recording sessions, Buffalo Springfield Again is recognized as the critical apex of the group and one of the best rock albums in history.

Stephen Stills and Neil Young would always have an uneasy relationship which was a tragedy as their talents and musical styles matched together so well. Young had already begun a withdrawal from the group and his contributions are more in line with his solo work, which would begin in the near future, than those of a united band. The other change was the emergence of Richie Furay as a third talented songwriter which meant fewer opportunities for Stills and Young.
Neil Young contributed three strong tracks. “Mr. Soul” is one of the first great rockers of his career. It featured his own lead vocal plus complimentary guitar work and backing vocals from Furay. “Expecting To Fly” was recorded without any other member of the group present. It is one of the more layered and complex songs of his career and was more ambitious than most of what was being produced during the late sixties. “Broken Arrow” is a six minute autobiography of the band and except for a short performance by Furay, it is another track without any other member of the group participating. In fact Stephen Stills does not appear on any of his original compositions.

I consider Richie Furay’s “A Child’s Claim To Fame” to be the most memorable track on the album. I remember playing this catchy country/rock song to death back in the day. His lead vocal is superb and it was one of the few true group performances. “Sad Memory” is a haunting love ballad. It is basically just him on electric guitar and vocal with Neil Young contributing some stellar acoustic guitar work in support. His “Good Time Boy” is a well structured song but the decision to have drummer Dewey Martin supply the lead vocal has always seemed a bit odd.

Stephen Stills had begun to leave his folk roots behind. “Rock & Roll Woman” was a joint effort with David Crosby who had been dismissed from the Byrds. It was an excellent rock track and would be the beginning of a too date, 42 year relationship between the two. “Bluebird” and “Hung Upside Down” are two more well crafted rock tracks. The only average song on the album is “Everydays” which has a jazzy element to it and feels out of place.

Buffalo Springfield Again may have been pieced together by a group which was beginning to fall apart but there is no denying its lasting brilliance. Listening to this album today makes it easy to understand why The Buffalo Springfield are members of The Rock And Roll Hall Of Fame.

Eén pijl, twee doelen

tijdreizen met Neil Young

Roel Bentz van den Berg

artikel | Vrijdag 24-07-2009 | Sectie: Cultureel Supplement | Pagina: C06 | Roel Bentz van den Berg

In zijn jongenskamer in Winnipeg luisterde Neil Young op zijn radio naar de muziek die vanuit het diepe zuiden van de VS naar Canada kwam waaien. Ook in de volwassen Young is het kind dat hij toen was nog altijd te horen.

In een recent interview met het blad Rolling Stone vertelt Bob Dylan dat hij onlangs, tijdens een 'sentimental journey' door zijn geboortestaat Minnesota, in een opwelling de Canadese grens was overgestoken om in Winnipeg een van de huizen te gaan bezoeken waar Neil Young als tiener met zijn moeder had gewoond. Ik voelde me daar opeens toe geroepen. Ik wou zijn slaapkamer zien. De plek waar hij uit het raam had staan kijken. Waar hij had staan dromen. Waar hij elke dag de deur uitging. In wat voor buurt hij woonde. Ik wilde dezelfde traptreden op en af die hij op en af had gelopen. Neil, I respect him so much.

Achteraf gezien misschien niet eens zo verbazingwekkend, deze actie, voor iemand wiens leven en werk altijd in het teken hebben gestaan van Rimbauds adagium 'Je est un autre', maar een aangrijpend beeld is het wel. De 67-jarige Dylan - naar Youngs eigen zeggen zijn belangrijkste voorbeeld, de 'grootste singersongdichter ooit' - die plotseling vijfhonderd kilometer noordwaarts rijdt om daar, in een doorsneestraat in Winnipeg, vanaf de stoep omhoog te gaan staan kijken naar de ramen waarachter zijn meest begaafde en succesvolle leerling een aantal van zijn jeugdjaren doorbracht. En waarom? Om zijn slaapkamer te zien. Om, met andere woorden, door de ogen van Young toen hij nog jong was naar de wereld te kijken, maar ook naar binnen, denk ik, naar zichzelf. Om even Young te zijn, en dan weer terug te rijden, terug naar de ander die hij zelf is. Een ontroerender eerbewijs is nauwelijks denkbaar.

Puur op basis van de kracht van dit beeld sluit ik niet uit dat Neil Young destijds, als vijftien-, zestienjarige, wanneer hij uit het raam keek, van zijn kant Dylan op de stoep zag staan. Niet alleen de Dylan van dat moment, die, vier jaar ouder dan Young, net aan het soort glorieuze opmars was begonnen waar hij toen zelf van droomde, maar ook de vijftig jaar oudere, de tijdloze Dylan van nu. Een mogelijkheid die in de lijn zou liggen van Youngs eigen speciale tijdsopvatting, zoals hij die ooit ventileerde ten overstaan van zijn biograaf Jimmy McDonough: Stel nu dat er meerdere dimensies aan een en hetzelfde leven zitten, en dat alle dingen zich overal tegelijkertijd afspelen. Alles gebeurt op hetzelfde moment, zonder dat er tijd overheen gaat. De wereld beweegt, de mensen bewegen, maar de tijd staat stil. Wanneer ik uit het raam kijk, is de eerste gedachte die bij me opkomt hoe het er daar honderd jaar geleden uit zal hebben gezien.

Een tijdsopvatting die ook de sleutel bevat tot een belangrijk aspect van veel van Youngs songs. Ik denk aan Cortez The Killer, een van de meest indrukwekkende epische songs ooit op de plaat gezet, waarin een voormalige geliefde van Young zich in het tijdruimtelijke continuum van zijn ziel op precies dezelfde plek bevindt als de Aztekenkoning Montezuma en de genadeloze Spaanse conquistador uit de titel.

Om nog maar te zwijgen van de synchroniciteit van de 'knights in armor' en de zilveren ruimteschepen die hij in het huiveringwekkend mooie After The Gold Rush de mensheid op laat pikken na de vlucht van Mother Nature en de teloorgang van de droom van de jaren zestig.

Als het werk van Dylan een magisch

stuk gereedschap is om de tijd mee buiten werking te stellen, en dat is het, dan heeft de eigengereide melancholieke hippietechneut Neil Young daar net zo lang mee aan een van zijn vintage automobielen zitten sleutelen tot hij er mee door de tijd kon reizen. Bij voorkeur tegelijk ver terug en snel vooruit, naar 'Sugar Mountain': Youngs klassiek geworden aanduiding voor het verloren paradijs van de onschuld en de eeuwige jeugd, een plek die nooit ergens anders heeft bestaan en zal kunnen bestaan dan in de heimwee ernaar, maar die daarom niet minder werkelijk is, zoals het blijvende effect van het gelijknamige lied van Young nog steeds afdoende bewijst.

En over tijdmachines gesproken: sinds kort kan iedereen, zonder in de auto of het vliegtuig te hoeven stappen, staan waar Dylan stond en doen wat Dylan deed: inzoomen op de vormende fase in het leven en het werk van Neil Young. Dit dankzij het verschijnen - eindelijk, de eerste aankondiging stamt al van 1989 - van deel 1 van de Neil Young Archives (in deze krant op 30 mei besproken door Jan Vollaard): een verhuisdoos vol cd's dan wel dvd's dan wel blu-ray discs met beeld en geluid vanaf de prille beginjaren van Youngs carrière tot en met het verschijnen van zijn album Harvest in 1972. Op pagina 31 van het (alleen in de dvd- en blu-ray-versie) bijgeleverde plakboek is een foto te zien van het huis aan Grosvenor Avenue in Winnipeg waarvan Young na de scheiding van zijn ouders, met zijn moeder, de ontzagwekkende Ragland 'Rassy' Young, de bovenverdieping bewoonde. Zijn vader Scott Young, een charmante rokkenjager die in Canada bekendheid genoot als schrijver, was in Toronto blijven wonen.

Het was het huis waar Neil Young op een van zijn oom gekregen plastic ukelele speelde en naar The Lone Ranger en de Perry Como Show keek, terwijl hij op zijn moeder wachtte die thuis moest komen van haar baantje als panellid van een quizshow of van een van de met whisky besproeide bijeenkomsten van haar kanovereniging. Het huis waar hij schildpadden hield, fantaseerde over een carrière als architect of boer-op-wetenschappelijke-grondslag, en 's nachts op zijn transistorradio naar de muziek luisterde die vanuit het diepe zuiden van de Verenigde Staten over de Great Plains naar Canada over kwam waaien - via dezelfde stations als waar Dylan, toen nog Robert Zimmerman, aan de andere kant van de grens, ook altijd naar had geluisterd: country, folk, blues, en natuurlijk Elvis, rock-'n-roll. Plotseling kreeg je het gevoel een menselijk wezen te zijn. Je werd geraakt door iets. Iets waarvan je wist dat het bepalend was voor wie je zou worden.

Het huis waar Young met een vriend nummers van de Britse gitaarband The Shadows begon na te spelen, daarbij via een ingewikkelde constructie met een tuinslang nagalm probeerde te creëren, en in staat bleek schommelingen in het voltage terug te horen in het geluid van zijn elektrische gitaar.

En het was het huis waar hij zijn eerste song componeerde, No, de voorloper van een nummer dat hij eind 1972 schreef naar aanleiding van de drugsdood van zijn maat Danny Whitten, de gitarist van Crazy Horse, waarin hij zijn leven tot dan toe samenvatte: het vertrek van zijn vader, het stigma van het dragen van witte loafers, de verlossende kracht van de muziek, de leegheid van de roem. 'Don't be denied' zingt hij, een kreet die hij in het refrein, als in een bezwering, tot in den treuren blijft herhalen.

Wat er precies zo verbeten

bezworen moest worden, had hij toen al messcherp tot uitdrukking gebracht in een nummer uit zijn tijd met Buffalo Springfield: Nowadays Clancy Can't Even Sing, over een jongetje met wie hij op school had gezeten dat de hele dag liedjes verzon, die hij vervolgens luid op straat liep te zingen. De andere kinderen uit de buurt pestten hem net zo lang tot hij niet alleen niet meer hardop durfde te zingen, maar zich zelfs ging schamen voor zijn natuurlijke aandrang om zich op die manier te uiten. Genoodzaakt te worden je eigen natuur, je eigen drang tot expressie te verloochenen en te onderdrukken - daarin schuilt Youngs diepste angst.

Over schooljaren gesproken. In het boekwerk bij de Neil Young Archives Volume 1 staan ook een paar klassefoto's, genomen rond de tijd dat Young - hij was toen een jaar of zes - getroffen werd door polio, een ziekte die hem definitief van een dikkig ventje zou doen veranderen in een lange slungel wiens linker lichaamshelft net iets trager is dan de rechter.

Meestal word ik in verlegenheid gebracht wanneer iemand - ook iemand die ik goed ken - mij een oude klassefoto laat zien in de verwachting dat ik hem of haar er direct op zal kunnen aanwijzen. Maar nu: jawel! Daar! Achterste rij, derde van links, en daar, aan die grote tafel, uiterst rechts: de kleine Neil. Of eigenlijk: de grote Neil, maar dan op zakformaat en met kort haar. Met die beetje schalkse, verlegen-uitdagende grijnslach om zijn mond ('I am a child/ I'll last a while/You can't conceive of the pleasure in my smile') en vooral ook die twee groot opgezette, dwars door alle valse beloftes, maskers en muren heen kijkende, donkere ogen.

Het is niet zo dat Neil Young altijd een kind is gebleven, eerder dat hij het kind dat hij was heeft meegenomen naar zijn volwassenheid - alsof hij het niet over zijn hart kon verkrijgen het zomaar achter te laten in het verleden of bij andere volwassenen. Terwijl hij ondertussen heel goed weet dat er meestal niets anders op zit. Alle emotie die daarmee, vooral met dat gedwongen afscheid, gepaard gaat zit in zijn stem, in het vreemd hoge en dunne, soms boos-snerpende, maar vaker aarzelende, bijna jankerig-breekbare geluid van zijn zangstem. Een stem die altijd vrijuit spreekt, ongehinderd door technische beperkingen, laat staan door enige 'volwassen' belemmeringen, maar die tegelijk doortrokken is van iets eeuwig droefs, iets wat nooit meer opgelost zal kunnen worden. En het zit ook, a fortiori zelfs, in zijn gitaarspel, diezelfde mengeling van woede en verdriet en tegelijk, tegen de klippen op, de overstijging daarvan. Met name in de lange lyrische solo's waarin Young de luisteraar tot zich roept, bij de lurven pakt, hypnotiseert en weg laat zweven op een trip die dwars door de vier poorten van de wereld en alle valleien van het menselijk gemoed voert, de vrijheid tegemoet. Toegegeven, Young heeft, zoals ook uit de soms gekmakende kwalitatieve wisselvalligheid van zijn latere oeuvre blijkt, de neiging te overdrijven, te ver te gaan, zich op te blazen. Maar dat hoort erbij, maakt deel uit van zijn principiële primitivisme. Als gitarist kan Young wat alleen sommige bluesmannen konden: praten met zijn vingers, met het bloed op de snaren, als een doofstomme die het, om te kunnen communiceren, van gebarentaal moet hebben.

Youngs gitaarspel levert vaak ook de punchline die zijn teksten met name in zijn beginjaren nogal eens ontberen - of ze nu de ups en downs van het eenvoudige leven en de liefde betreffen, of aanvallen van gierende angst en paranoia. Maar ja, die teksten heeft hij zelf ook maar 'doorgekregen' - zoals hij zich, met de bestudeerde boerenslimheid Young eigen, graag van de domme houdt wanneer ernaar gevraagd wordt - vanuit vorige levens, de tijdgeest, de grote grabbelton van het onbewuste, geen idee.

All of the above, denk ik,

zoals het ook klopt wat Randy Newman over Youngs teksten heeft gezegd: Het is net een kind dat wild om zich heen aan het klauwen is en zich vastklampt aan het eerste het beste dat hij tegenkomt. Maar tussen al die grepen in is er een enorme intelligentie aan het werk, die ervoor zorgt dat het allemaal doel treft. En dat doet het. Niet alleen op het vlak van de emotie, hoe en waar het je raakt als publiek, maar ook op dat van de betekenis. Met beelden en metaforen die niet als opsmuk dienen van een mededeling die je ook 'gewoon', kaal zou kunnen doen, maar als de mededeling zelf. Eén pijl, twee doelen - daar gaat het om. Tenminste, als er een poëtische 'intelligentie' aan het werk is als die van Young of die van Dylan.

Je zou zelfs kunnen zeggen dat ze elkaar, in al hun individuele excentriciteit, complementeren. Dylan, de mystieke zigeuner, als de geest die over de wateren zweeft en alles reflecteert wat er daaronder en daarboven beweegt, en Young, de stevig gewortelde woordvoerder van ieders 'inner child', als de stem en de melodie van het menselijke gemoed. De een werkt van buiten naar binnen, de ander van binnen naar buiten, en tussen hen in is de deur altijd open.

Misschien is dat nog wel de meest simpele en aandoenlijke reden waarom Dylan, de man van I'm Not There, op zijn dagtrip door het verleden plotseling zo graag naar het huis van Neil Young wilde: Neil is altijd thuis.

Het oeuvre van Neil Young (1945) is naar zijn omvang, reikwijdte en kritische waardering in de popmuziek slechts vergelijkbaar met dat van Bob Dylan, met wie Young bovendien een zelfde veranderingsdwang en sterk ontwikkeld arbeidsethos deelt. Vanaf het begin van zijn solocarrière, eind jaren zestig, is Young ononderbroken actief geweest met songs schrijven, platen/cd's opnemen, optreden, film maken. De officiële catalogus van zijn werk beslaat slechts een deel van zijn werkelijke productie, zoals onder meer moge blijken uit het megalomane Neil Young Archives project, waarvan onlangs een eerste deel is verschenen. Van zeker zo'n groot belang is het feit dat hij zich nooit door het succes van de wijs heeft laten brengen en altijd nieuw muzikaal terrein is blijven verkennen: van rockabilly tot country, van rhythm and blues tot elektronische muziek. Maar al zijn stilistische excursies ontlenen hun betekenis aan zijn twee voornaamste 'formats': ingetogen, vaak akoestisch gespeelde folk en noisy elektrische gitaarrock, zoals hij die onder meer voortbracht met de Californische band Crazy Horse. Gedurende zijn gehele, zich over ruim vijfenveertig jaar uitstrekkende muzikale loopbaan heeft Young zich heen en weer bewogen tussen deze twee polen, die beide van grote invloed zijn geweest op anderen. Er zijn tot op de dag van vandaag evenveel singersongwriters als grungebands als countryrockartiesten die Neil Young als hun grote voorbeeld en inspiratiebron noemen. Ondanks zijn enorme oeuvre en invloed is Young nooit op zijn lauweren gaan rusten. Het is deze niet te temmen creatieve onrust die hem, samen met Dylan en Bruce Springsteen, tot een van de weinige veteranen in de popmuziek maakt die op gevorderde leeftijd nog even vitaal is als toen hij jong was.

Info: Neil Young. 'Neil Young Archives Vol. 1', Reprise, 2009.Jimmy McDonough. 'Shakey. Neil Young's Biography'. Random House, 2002.
Foto-onderschrift: Neil Young door de jaren heen. 2 in 1968 3 in 1979 4 in 1976 5 ongedateerd 6 in 1987 7 in 1989 8 in 2009, tijdens een optreden in Ahoy op 7 juni
Trefwoord: Popmuziek; Geschiedenis
Persoon: Neil Young

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Oversteken met je rugzak in een vuilniszak ...

2011-12-12T22:47:00.000-08:00

Oversteken met je rugzak in een vuilniszak

ViaPanam Kadir van Lohuizen

Reportage | Zaterdag 10-12-2011 | Sectie: Achterpagina | Pagina: 32 | Kadir van Lohuizen

Fotograaf Kadir van Lohuizen (1963) reist in veertig weken van het zuiden van Vuurland, over de Pan-American Highway, naar Alaska. Hij bezoekt de vele migranten die langs de route leven en werken. Deel 14 van een tweewekelijkse rubriek.

Na acht maanden ben ik aan de grens tussen Guatemala en Mexico; de eerste grote barrière voor migranten uit Centraal-Amerika onderweg naar de Verenigde Staten. Normaal gesproken is het niet zozeer de rivier die de barrière vormt als wel de Mexicaanse autoriteiten die, onder druk van Amerika, actief jacht maken op illegale migranten.

Er varen al jaren vlotten heen en weer tussen Guatemala en Mexico die mensen en ook veel goederen vervoeren. Het is allemaal illegaal, maar het wordt oogluikend toegestaan door beide landen, omdat het goed is voor de lokale economie.

Op de dag dat ik aankom, varen de vlotten niet. Er is onenigheid over de route. Een Mexicaanse afneemster van de goederen zou willen dat de vlotten naar een voor haar beter bereikbare plek komen.

Een aantal mannen, duidelijk onderweg naar Amerika, want allen met kleine rugzakjes, staat beteuterd naar de overkant te staren. De rivier staat niet al te hoog, maar stroomt vervaarlijk snel.

In de verte verschijnen drie ander mannen. Ik loop naar ze toe. Ze trekken hun broek uit en pakken hun rugzakje in een een vuilniszak. Wilmer Arias uit Honduras gaat voorop. Hij wil naar Canada, waar hij ooit woonde voor hij gedeporteerd werd. Hij heeft er zijn twee kinderen wonen, die er geboren zijn. Hij heeft er alles voor over om ze te zien.

Info: Reis mee via de app voor de iPad of via www.viapanam.org

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Willem Diepraam schenkt oeuvre aan Rijksmuseum ...

2011-12-09T10:29:00.001-08:00

Willem Diepraam schenkt oeuvre aan Rijksmuseum

VRIJDAG, 09 DECEMBER 2011 10:23

Noord-Holland - W. Diepraam, 1976 (Rijksmuseum)

De Nederlandse fotograaf Willem Diepraam schenkt het Rijksmuseum ruim achthonderd van zijn eigen foto’s. Het Rijksmuseum heeft dat donderdag bekendgemaakt.

Het gaat om foto’s die Diepraam tussen 1960 en 2010 maakte en die zowel een beeld geven van Nederland in die periode als van Zuid-Europa, Suriname, de Antillen en Afrika. De foto’s gaan onderdeel uitmaken van de fotocollectie van het Rijksmuseum en zullen na de heropening in 2013 in een overzicht worden tentoongesteld. Het Rijksmuseum beschouwt de foto’s van Willem Diepraam (1944) als een belangrijke aanwinst. Vooral de verwerving van het werk dat hij maakte in de jaren zeventig, tachtig en negentig vindt het museum belangrijk.

Diepraam reisde voor weekblad Vrij Nederland onder meer naar Griekenland en Portugal om daar de afloop van dictatoriale regimes vast te leggen. Halverwege de jaren zeventig was hij in Suriname en in de Antillen werkzaam. Vanaf de jaren tachtig trok hij door de Sahellanden, onder andere Mali, Senegal en Oeganda. In Zuid-Amerika werkte hij in Nicaragua, Lima en Peru aan reportages. Mattie Boom, conservator fotografie van het Rijksmuseum, over het werk van Diepraam:

Zijn stijl van fotograferen is bijzonder consistent vanaf zijn vroegste werk in de jaren zestig tot nu toe. Ook toen al kwam bij hem alles in één foto perfect samen: het grote verhaal teruggebracht tot de kern, open, maar met subtiel commentaar en in wonderschone afdrukken die getuigen van superieur vakmanschap.

Paramaribo - Willem Diepraam, 1973 (Rijksmuseum)

De fotograaf zelf is blij dat zijn oeuvre nu is ondergebracht bij het Rijksmuseum:

Ik had geen betere plek kunnen bedenken. Het museum van Nederland is solide, het loopt niet achter de waan van de dag aan. Ik kan niet in de toekomst kijken, maar ik voel me daar het veiligst.

Naar aanleiding van de schenking is op de website van het Rijksmuseum een kleine presentatie van de schenking van Willem Diepraam te vinden.

Diepraam is de fotograaf van de brede 'tekening', van het menselijk document, in wit, in zwart, en in vele grijstinten daartussen. Elke fotoafdruk vertoont een zekere zwaarte. Hij fotografeerde een wandelend stel in een afbraakwijk in Den Haag of een groep woonwagenbewoners: langzaam, rustig en open. Soms is alles geconcentreerd in een kop die het beeld vult. Maar het beeld mag ook leeg blijven. Er is altijd een beredeneerde en strakke compositie en een ver doorgevoerde regie van licht en donker. See also

Collecting Photographs Choices by Willem Diepraam Photography

Willem Diepraam schenkt zijn foto's aan het Rijksmuseum

Sandra Smallenburg

artikel | Vrijdag 09-12-2011 | Sectie: Overig | Pagina: 22 | Sandra Smallenburg

Willem Diepraam rolde eind jaren zestig toevallig de fotografie in. Het beste van zijn werk schenkt hij nu aan het Rijksmuseum. Ik voel me daar het veiligst.

Zijn privéverzameling met ruim vierhonderd foto's van beroemde fotografen had hij in 2005 al aan het Rijksmuseum verkocht. Ook zijn persoonlijke bibliotheek, met zo'n 3800 fotoboeken, deed hij in 2008 over naar de fotografieafdeling van dat museum. En nu zal tevens het eigen werk van fotograafWillem Diepraam naar het Rijksmuseum verhuizen. Diepraam schenkt in totaal ruim 800 foto's, zo heeft het museum vandaag bekendgemaakt.

De foto's, die een periode omspannen van 1960 tot 2010, zijn volgens het Rijksmuseum de beste uit zijn oeuvre. Al voegt Diepraam daar zelf relativerend aan toe dat die top wat hem betreft uit vijftig, maximaal honderd foto's bestaat. Daar zitten mijn complete boeken bij, waarvan ik de originele afdrukken altijd bij elkaar heb gehouden. Maar ook losse foto's die in de context van mijn oeuvre betekenis hebben. De beelden komen terecht in het Rijksprentenkabinet van het Rijksmuseum, waar ze bewaard zullen worden naast werken van de grote fotografen uit de negentiende en twintigste eeuw.

Willem Diepraam (1944) was in de jaren zeventig en tachtig een toonaangevende fotojournalist, bekend om zijn sociaal bewogen reportages die hij in Vrij Nederland publiceerde. Als gesjeesde student medicijnen en culturele antropologie was hij eind jaren zestig, ten tijde van de studentenprotesten, met een geleende camera toevallig in het vak gerold. Een uit de hand gelopen hobby, noemt Diepraam zijn carrière nu. Niets wees erop dat ik in de fotografie terecht zou komen. In 1970 belde hoofdredacteur Rinus Ferdinandusse of ik een foto van de Damslapers wilde maken. Dat was een beslissend moment. Er was niets te fotograferen en ik bakte er niet veel van, maar daarna hoorde ik bij Vrij Nederland en kon ik al doende het vak leren.

Tot de schenking behoren ook de reportages voor Vrij Nederland, waaronder veel portretten. Oer-Hollandse beelden in grofkorrelig zwart-wit zijn dat, van ballerina's en Dolle Mina's, van gastarbeiders in de Hoogovens en woonwagenbewoners in Osdorp, van de Bijlmermeer in aanbouw. Typerend voorDiepraam zijn de zwaar doorgedrukte luchten, die de beelden vaak van een extra dreigende lading voorzien.

De schenking omvat verder de afdrukken voor zijn bekendste fotoboeken Frimangron (1975) en Dutch Caribbean (1978), over het dagelijks leven in Suriname en de Antillen, en de foto's uit Sahel (1982), waarvoor Diepraam meerdere keren naar Afrika reisde en nu eens niet het stereotiepe beeld van honger in beeld bracht. In de loop van de jaren tachtig ontwikkelde Diepraam zich steeds meer tot kunstenaar, en stelde hij zijn werk ook in galeries en musea tentoon. Uit die tijd stammen de series Lima (1991) en Landschap aan Zee (1995), over de Hoogovens - boeken die Diepraam associatief opbouwde als gedichten.

Hij heeft voor het Rijks gekozen, zegt Diepraam, omdat dat museum niet geobsedeerd is door de waan van de dag. Daar loopt de kunstwereld van over. Je kunt niet in de toekomst kijken, maar in het Rijksmuseum voel ik mij het veiligst.

De schenking betekent niet dat Diepraam nu zelf met lege handen achterblijft. Ik heb vanaf het begin, als ik het gevoel had dat ik iets gemaakt had dat ermee door kon, meerdere afdrukken gemaakt. Ik denk dat ik dat deed omdat de praktijk van de donkere kamer zo weerbarstig is. Als die eerste gelukte print er eindelijk is, dan kan je beter maar even doordrukken. Ik houd dus nog genoeg over voor de kunstmarkt, de vrienden en mijzelf.

Toen Diepraam zes jaar geleden zijn fotocollectie verkocht aan het Rijksmuseum, zei hij dat het te maken had met een opkomend gevoel van sterfelijkheid. Speelt dat gevoel bij deze schenking ook een rol? Diepraam: Een gevoel van sterfelijkheid heb ik sinds mijn gymnasiumtijd. Het gaat erom dat je je eigen rotzooi opruimt. Daar ben ik dan ook heel intensief mee bezig. Meer dan 95 procent van wat ik heb geschoten kan weg. Die overbodige negatieven en afdrukken zijn als de aantekeningen die journalisten allang zouden hebben weggegooid.

Niets wees erop dat ik in de fotografie terecht zou komen

Info: De foto's zullen na heropening van het Rijksmuseum in 2013 in een groot overzicht worden tentoongesteld. Op www.rijksmuseum.nl is vast een kleine presentatie van de schenking te zien.
Foto-onderschrift: 'Jerry Hall, Parijs 1975' 'Maris en Orfeo, Grenada 2006' 'Schilderswijk, Den Haag 1972' 'Shamanee en Maris, Amsterdam 1995'

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Jeugdfoto's Ed van der Elsken ...

2011-12-06T20:52:00.001-08:00

Het Nederlands Fotomuseum ontdekte recent in het archief van fotograaf Hans Spies verschillende portretfoto's van de familie Van der Elsken uit de jaren ’30. De foto's tonen ons de beroemde latere fotograaf Ed van der Elsken op tienjarige leeftijd, zijn oudere zus Rie en jongere broer Bert, die betrokken was bij de vondst. Uiteraard zijn er ook foto's van vader en moeder Van der Elsken.

Hans Spies | Ed, Bert en Rie van der Elsken, Amsterdam (1935)

"Op alleen de zoekterm "Elsken" zoeken wij nooit...", aldus Carolien Provaas van het Fotomuseum. "...dan vind je 150.000 foto's van Ed van der Elsken zelf, wiens archief wij ook beheren. Bert van der Elsken, de jongere broer van Ed, vertelde ons recent dat Spies ooit portretten van hen had gemaakt. Toen hadden we ze redelijk snel gevonden."
Spies en vader Van der Elsken moeten elkaar zakelijk hebben gekend. Spies behoorde destijds tot een van de beste Nederlandse interieurfotografen in Nederland en vader Van der Elsken had een woninginrichtingzaak in Amsterdam. In mei 1935 kwam Hans Spies bij familie Van der Elsken en maakte deze foto's van de verschillende gezinsleden.

Het Nederlands Fotomuseum beheert zowel het archief van Hans Spies als dat van Ed van der Elsken. Zij maken deel uit van de ruim 150 archieven van bekende en onbekende fotografen die het museum beheert. De collectie omvat bij elkaar zo'n 4 miljoen negatieven, afdrukken, camera's, documenten, etc. Zie ook ...

Openbaring, zoekplaat en examen ...

2011-12-02T23:16:00.001-08:00

Openbaring, zoekplaat en examen

Magnum opent zijn contactvellen-archief in een dikke prachtuitgave

Marianne Vermeijden

artikel | Vrijdag 02-12-2011 | Sectie: Boeken | Pagina: B14 | Marianne Vermeijden

Ooit heeft een Chinees het in zijn eentje opgenomen tegen het Chinese leger. Het is 4 juni 1989. De foto laat een bijna lege avenue in Peking zien, rechts nadert een tankcolonne en, van links, komt een kleine man met plastic tasje in zijn hand. Eerder was het nabije Tiananmenplein met veel overmacht schoongeveegd. Genoeg is genoeg, moet de man gedacht hebben. Hier sta ik, plet me maar onder je rupsbanden, als je durft.

Die ene foto was een voltreffer, genomen vanuit een hotelkamer. Maar wat zag fotograaf Stuart Franklin vóór en na dat incident?

Al die seconden liggen vast op een contactvel met dia-positieven, als visuele bewijsvoering. Op de eerste beelden strekt zich de stedelijke verte uit, met overheidsgebouwen, boompartijen en veel asfalt. En op de volgende reeks komen de witte lijnen van de avenue in zicht, plus vier, vijf tanks en een zebrapad met een stip erop. Gelukkig heeft de fotograaf die ene stip in de gaten. Hij zoomt in tot het uiterste en maakt drie opnamen van de verzetsheld die de tanks tot stilstand dwingt. Blijkbaar is Franklin er zo verbijsterd over, dat hij vergeet vast te leggen wat er daarna met de man gebeurt, want ineens is het zebrapad leeg. Hij zoomt uit, de tankcolonne sluipt voort, voetgangers en fietsers gaan hun gangetje - alsof er elke dag wel iemand in Peking rondloopt die het leger voor schut zet.

Vanaf zijn oprichting in 1947 heeft het fotoagentschap Magnum contactvellen van diapositieven, zoals die van Franklin, maar vooral van foto's gearchiveerd. En dat was visionair, want door de digitalisering zullen deze historische documenten ongetwijfeld worden opgewaardeerd. Voor menig fotograaf betekende zo'n contactvel een confrontatie met zijn eigen onkunde - en die kon je uit de weg gaan door het blad ongezien naar een redacteur of opdrachtgever te sturen. Anderen leerden er juist veel van, betreurden dat ze in de haast de foute keuzes hadden gemaakt, of ontdekten jaren later een opname die opeens een meesterwerk bleek.

Dit alles is te lezen in een nieuw boek van Magnum: een vuistdikke stoeptegel - 435 foto's en illustraties, waarvan 230 in kleur - over het thema contactvel. Het bestrijkt ruim zestig jaar en is ingedeeld in decennia. Steeds is met een uitverkoren foto het desbetreffende contactvel afgebeeld, compleet met kaders en kruisen in rood of geel vetkrijt, die de favorieten en misbaksels van maker en/of Magnum-redactie markeren. Het hoe, waar en wanneer van elke opname beschrijft de fotograaf zelf, een nabestaande of collega.

Veel grote namen en icoonbeelden kom je tegen: van Henri Cartier-Bresson, Robert Capa, Eve Arnold en Martine Franck tot en met Martin Parr, Paolo Pellegrin, Carl De Keyzer en Abbas (Cornell Capa, Elliot Erwitt en Inge Morath, maar ook de jongere generatie Magnumfotografen als Jonas Bendiksen, Alessandra Sanguinetti en Alec Soth). Veel grote gebeurtenissen ook: van Vietnam tot Afghanistan, van de Hongaarse Opstand in 1956 tot de aanslagen van 9/11. Die ellende kennen we wel, maar wat gebeurde er na zo'n oorlog? Herbert List krijgt in 1946 de opdracht het gebombardeerde München vast te leggen. Hij fotografeert - als de estheet die hij was - de zwaar gehavende gipsen afgietsels van klassieke jongelingen in de academie daar. Geen enkele opname uit die reeks werd gepubliceerd, maar in dit boek wél. Dramatische schoonheid van Duitse origine hield men destijds liever even voor gezien.

Een contactvel is een openbaring, een zoekplaat en een examen tegelijkertijd. Het onthult veel over de fotograaf: diens slordigheid of willekeur, perfectionisme of eenzijdigheid, paniek of boeddhistisch geduld, zuinigheid en overvloed. Terwijl Werner Bischof in 1951 twaalf opnamen nodig had om van de besneeuwde binnenhof van de Mejitempel in Tokio een zwart-witsprookje te maken, nam René Burri in 1963 maar liefst 77 close-ups van Che Guevara, die trouwens geen enkele keer in de camera wenste te kijken.

Duidt zo n hoeveelheid op onzekerheid, luxe of op het uitbuiten van een once in a lifetime-ervaring? De teksten bieden geen antwoord en weinig introspectie, maar wél camerakennis, ooggetuigeverslagen, herinneringen en anekdotes. Zo draaide Henri Cartier-Bresson de contactvellen die hij bij Magnum onder ogen kreeg, keer op keer in het rond, 'hij liet ze dansen op zijn vingertoppen'. Daarbij vertrouwde hij steevast op zijn intuïtie die in die rondedans zijn blik zou dirigeren naar de meest afgewogen compositie.

Naarmate de tijd in het boek verstrijkt, kiest Magnum vaker voor in your face-fotografie. Dynamiek, emotie, suspense - het contactvel krijgt meer cinematografische allure, zo lijkt het. Het lijkt soms op de analyse van een filmshot. En je staat als toeschouwer zó bovenop het beeld dat je dezelfde rillingen krijgt als die van een visser die in woest Spaans water eigenhandig slag levert met een schol tonijnen.

Verderop in het boek varen Haïtiaanse vluchtelingen naar de VS. Er is die nacht in 2000 geen ster te bekennen. Wat ze vrezen wordt bewaarheid: de boot begint te zinken, op volle zee, 44 mensen houden de adem in. Ook de meereizende fotograaf Christopher Anderson weet niet beter of dit is dan zijn laatste uur. En wat doet hij met zijn camera? Hij maakt als verlamd steeds dezelfde opname van de dezelfde zwarte man die in dezelfde doodsangst dekking zoekt. Het liep trouwens goed af, de kustwacht kreeg hen in de gaten.

Martin Parr noemt dit leerzame, caleidoscopische Magnum-boek 'een grafschrift voor het contactvel'. Hij heeft gelijk, want er mag dan al een app bestaan die zo'n vel digitaal nabootst, het is gedaan met de verrassingen die het in petto had, met de urgentie die er soms vanaf spat en bovenal met de authenticiteit ervan, want een contactvel kan niet liegen.

Info: Kristen Lubben (red.): Magnum Contactafdrukken. Thoth/Lannoo, 508 blz. euro95,-
Foto-onderschrift: 'Assemblage van foto's in min of meer chronologische volgorde', zoals Stuart Franklin het vel noemt, met beroemde (uitgesneden) foto van de man vóór de tank in Peking, die hieronder staat afgebeeld Stuart Franklin: 'Tiananmenplein', Peking, juni 1989

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Een land beduusd van zijn eigen bevrijding ...

2011-11-30T02:57:00.001-08:00

Fotograaf Eddy Posthuma de Boer n.a.v. het verschijnen van het boek ‘Kijkend naar Holland 1969’

Voor de wereldtentoonstelling in Osaka (1970) legde fotograaf Eddy Posthuma de Boer het Nederland van de late jaren zestig in een honderdtal foto’s vast. De opdracht was zo veel mogelijk van ons land en de bevolking te laten zien. Nu, veertig jaar later, zijn de foto’s nog steeds boeiend, maar wat overheerst is de verbazing hoezeer de Nederlandse samenleving in die toch betrekkelijk korte tijd is veranderd. De foto’s zijn terug te vinden in het boekKijkend naar Holland 1969, Remco Campert en Jan Mulder geven commentaar op de foto’s. Floortje Smit spreekt met Eddy Posthuma de Boer n.a.v. het verschijnen van het boek.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 14:47 — 13.5MB)
Een land beduusd van zijn eigen bevrijding

Hubert Smeets

artikel | Dinsdag 29-11-2011 | Sectie: Overig | Pagina: 12 | Hubert Smeets

In revolutiejaar 1969 maakte Eddy Posthuma de Boer positieve foto's van talloze Nederlanders. Ruim veertig jaar nadat ze op de Wereldtentoonstelling in Osaka hingen kwam er een boek van.

In 1969 liepen 'de jaren zestig' op hun einde. Dit intussen bijna mythische tijdvak, waarin een Hollandse culturele revolutie vorm kreeg, heeft maar kort geduurd. Het begon in 1963 met de loonexplosie, die de materiële basis legde voor de geestelijke en consumptieve zelfontplooiing van de gewone burger. Met de keuterboerenopstand in Hollandscheveld en de politieke opmars van de Boerenpartij van Hendrik Koekoek. Met monseigneur Bekkers uit Den Bosch die op televisie uitlegt dat de kerk niet over anticonceptie gaat. En met de rellen rond de NAVO Taptoe in het Olympisch Stadion van Amsterdam, waar linkse jongeren ongeautoriseerd betoogden tegen het NAVO-lidmaatschap van het fascistische Portugal van Salazar en zo de basis legden voor een nieuwe protestcultuur.

In 1969 waren de culturele jaren zestig alweer voorbij en begonnen de politieke jaren zeventig. Met de studentenbezettingen van de Katholieke Hogeschool in Tilburg en het Maagdenhuis in Amsterdam. Met de oprichting van Dolle Mina, die zou leiden tot de abortuswetgeving van 1984. Met de acties Tomaat en Notenkraker tegen het 'establishment' in het theater en in de muziekzalen. Met de aanvaarding van een anti-KVP-motie door de leden van de PvdA. En met de eerste Europese voetbalfinale voor een Nederlandse club, die Ajax overigens grandioos verloor.

Inmiddels streven velen naar een nieuwe wereld en een nieuwe wijze van leven, aldus koningin Juliana in het najaar van 1969 in haar Troonrede.

Zo was het inderdaad in het tussenjaar van het oude en nieuwe Nederland. Ad Melkert, de toekomstige PvdA-leider en gesneefde opvolger van premier Wim Kok, zat in 1969 nog gewoon in de brugklas van het Coornhert Gymnasium in Gouda. Zijn latere tegenstrever Pim Fortuyn studeerde al sociologie aan de Vrije Universiteit en flirtte daar als activist met de marxistisch-leninistische CPN.

In 1969 fotografeerde Eddy Posthuma de Boer talloze onbekende en enkele bekende Nederlanders: individueel of in groepsverband. De foto's zouden een jaar later hangen in het Nederlandse paviljoen op de wereldtentoonstelling van Osaka in Japan, de eerste Aziatische tijger die in de jaren zeventig de Nederlandse grootindustrie zou gaan beconcurreren, soms totdat het faillissement er op volgde. Sindsdien zijn de foto's nooit meer geëxposeerd.

Uitgeverij Atlas heeft er nu een boek van gemaakt, aangevuld met een inleiding van Remco Campert en in retrospectief geschreven bijschriften van Jan Mulder.

In zijn nawoord schrijft Eddy Posthuma de Boer dat hij Nederland in Osaka op een positieve manier wilde laten zien. En dat laat zich raden. In 1969 was Nederland nog geen 'gidsland'. Nederland was dat jaar vooral beduusd van zichzelf: van de onverschrokken snelheid waarmee het zich had ontworsteld aan de verzuilde verstarring, van het ontzagwekkende tempo waarin het de Angelsaksische culturele wereld had binnengehaald en omarmd, kortom, van de bevrijding.

Maar ondanks alle afbraakacties tegen het ancien regime bestond er ook nog zoiets als groepsgevoel en beroepseer. De foto's van Eddy Posthuma deBoer getuigen daarvan. Of het nu om burgemeester Auke Vleer van Enschede ging of om tramconducteurs, verpleegsters en krantenjongens in Amsterdam dan wel arbeiders bij Hoogovens, Fokker en Unox: allen lieten zich zonder schaamte en trots fotograferen, in groepsverband ook.

Het lag natuurlijk iets gecompliceerder. De loonexplosie maakte veel vernedering een beetje goed, voor het eerst in de geschiedenis. Socioloog/schrijver Abram de Swaan zou dat in 1971 ontleden in de televisiedocumentaire Een boterham met tevredenheid. Maar er was perspectief op meer, meer zelfstandigheid en meer geld. Het woord arbeid betekende iets. Er was een arbeiderspartij, zij het dat die gefrustreerd in de oppositie zat. Er bestond een arbeidsbureau, dat kon bemiddelen of bestraffen. De pionierende uitzendbureaus Randstad en Tempo Team waren nog maar negen jaar oud.

Kort gezegd was het eigenlijk heel simpel in 1969. Er was met krap 50.000 werklozen nagenoeg volledige werkgelegenheid. Mensen verdienden steeds meer, hun kinderen gingen vaker studeren. En Nederland zette zijn eerste stap in de Angelsaksische wereld: met het nummer Venus van Shocking Blue.

Er was eigenlijk maar één onomkeerbare tegenvaller voor de ontluikende individuele consumptiemens: de invoering van de btw.

Hubert Smeets

Info: Eddy Posthuma de Boer: Kijkend naar Holland, 1969. Met een inleiding van Remco Campert en bijschriften van Jan Mulder. Uitgeverij Atlas, 152 blz, 24,95 euro
Foto-onderschrift: Amsterdams gezin in de na de Tweede Wereldoorlog gebouwde tuinsteden Arbeider in de walserij van Hoogovens, IJmuiden Hostesses op de Huishoudbeurs in de RAI, Amsterdam Arbeiders in de walserij van Hoogovens in IJmuiden Ontwerpers van het Amsterdamse designbureau Keja Donia Verpleegsters bij het Luthers Diaconessenhuis, Amsterdam

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Vurrukkullijk leven

Zien zaterdag

John Kroon

artikel | Zaterdag 22-10-2011 | Sectie: Media | Pagina: E28 | John Kroon

Lezers, Panda bestaat! Zij komt voor, al op de eerste pagina, van Het leven is vurrukkulluk, het boek dat Remco Campert vijftig jaar geleden schreef en dat sinds vrijdag wordt weggegeven aan leden van de openbare bibliotheken. En ze leeft echt.

Panda is een vrouw met krullend haar die in werkelijkheid Ingrid Valerius heet. Dat zij model stond voor Panda, die het leven vurrukkullijk noemde, ze had er geen idee van. Maar een 'pleiner' was ze wel, net als haar vriendin Jetje Wagenaar die kon dansen als een gek.

Het was de pre-provoperiode, eind jaren vijftig, begin jaren zestig, de tijd van bebop, van de jonge Claus, de jonge Vinkenoog, de jonge Bernlef, de jonge Campert.

En ook van fotograaf Eddy Posthuma de Boer, dichter Mike Lorsch, bassist Ruud Jacobs. Zij spelen, met Panda en vriendin, hoofdrollen in deze aflevering van Andere tijden. Ze staan niet model voor een heus tijdperk, wel voor wat zich toen in artistieke kringen in Amsterdam afspeelde, met Leidseplein, Vondelpark en Zeedijk op de achtergrond. Een tocht langs cafés, terrassen, sociëteit De Kring en jazzclub Sheherazade.

Levend als de jeugd waaraan de AVRO-televisie in 1957 een zeer ernstig halfuurtje wijdde, maar waarin de beslissende woorden deftig werden uitgesproken door dr. Saalborn, oud-leraar van het Barlaeus Gymnasium. De jeugd zal zich altijd verzetten tegen burgerlijkheid, en daar heeft ze, naar het mij voorkomt, groot gelijk aan.

Ik doe wat ik wil en probeer zo netjes mogelijk te leven, zegt Eddy Posthuma de Boer (81) ook nu nog, maar ik bepaal het zelf.

En zo kan het leven inderdaad behoorlijk vurrukkullijk zijn.

John Kroon

Info: Andere tijden: Vurrukkulijk was die tijdNed. 2 21.20-22 uur(herhaling zo Ned. 2, 19.40-20.15u)
Foto-onderschrift: Vlnr: Remco Campert, Jan Elburg, Bert Schierbeek en Hugo Claus in 1954.

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Fairytale of New York - The Pogues ...

2011-11-27T22:36:00.001-08:00

Saul Leiter ...

It was Christmas Eve babe
In the drunk tank
An old man said to me, won't see another one
And then he sang a song
The Rare Old Mountain Dew
I turned my face away
And dreamed about you

Got on a lucky one
Came in at ten to one
I've got a feeling
This year's for me and you
So Happy Christmas
I love you baby
I can see a better time
When all our dreams come true

They've got cars big as bars
They've got rivers of gold
But the wind goes right through you
It's no place for the old
When you first took my hand
On a cold Christmas Eve
You promised me
Broadway was waiting for me

You were handsome
You were pretty
Queen of New York City
When the band finished playing
They howled out for more
Sinatra was swinging,
All the drunks they were singing
We kissed on a corner
Then danced through the night

The boys of the NYPD choir
Were singing "Galway Bay"
And the bells were ringing out
For Christmas day

You're a bum
You're a punk
You're an old slut on junk
Lying there almost dead on a drip in that bed
You scumbag, you maggot
You cheap lousy faggot
Happy Christmas your arse
I pray God it's our last

The boys of the NYPD choir
Still singing "Galway Bay"
And the bells were ringing out
For Christmas day

I could have been someone
Well so could anyone
You took my dreams from me
When I first found you
I kept them with me babe
I put them with my own
Can't make it all alone
I've built my dreams around you

The boys of the NYPD choir
Still singing "Galway Bay"
And the bells are ringing out
For Christmas Day

Palestijnse zussen in Honduras ...

2011-11-15T21:49:00.001-08:00

Palestijnse zussen in Honduras

ViaPanam Kadir van Lohuizen

artikel | Zaterdag 12-11-2011 | Sectie: Achterpagina | Pagina: 32 | Kadir van Lohuizen

Fotograaf Kadir van Lohuizen (1963) reist in veertig weken van het zuiden van Vuurland, over de Pan-American Highway, naar Alaska. Hij bezoekt de vele migranten die langs de route leven en werken. Deel 12 van een tweewekelijkse rubriek.

Op mijn zoektocht naar migratiestromen in de Amerika's word ik elke dag weer verrast. Wie had gedacht dat Honduras een bloeiende Palestijnse gemeenschap heeft? Het zijn bijna allemaal christelijke Palestijnen uit de omgeving van Betlehem.

De eersten kwamen al tijdens het Ottomaanse Rijk, gevolgd door nieuwe groepen na de stichting van Israël in 1948, de bezetting van de Westelijke Jordaanoever en Gaza in 1967 en de twee intifada's.

Volgens de Arabische Club, gehuisvest in een luxe pand in Tegucigalpa, heeft Honduras ruim 200.000 inwoners van Palestijnse komaf.

Carmen (89) en Victoria (91) Selman zijn zusjes, geboren in Betlehem. In 1935 maakten ze met hun moeder de lange boottocht naar Honduras. Hun vader was er al, hij had een winkel in servies en linnen.

We zijn drie keer teruggeweest naar Palestina, maar ons land is weg. De laatste keer was zo vernederend: in Tel Aviv werd onze bagage ondersteboven gekeerd, terwijl we gewoon teruggingen naar het land van onze ouders.

De zussen voelen zich nog altijd Palestijns. Ze hebben samen een Palestijns restaurant.

Carmen tegen Victoria: Misschien moeten we nog een paar vestigingen openen, voordat we oud worden.

Info: Reis mee via de app voor de iPad of via www.viapanam.org

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Onbekend werk Gainsbourg op luxe heruitgave album ...

2011-11-11T23:08:00.001-08:00

Onbekend werk Gainsbourg op luxe heruitgave album

Het conceptalbum Histoire de Melody Nelson van Serge Gainsbourg uit 1971 krijgt een luxe heruitgave, inclusief onbekend en tot op heden onuitgebracht werk.

NME meldt dat het album in een super deluxe-, een deluxe-versie en op vinyl opnieuw wordt uitgebracht op 7 november. Naast onbekend werk en alternatieve en instrumentale versies van bekende nummers, zal ook een dvd geleverd worden bij de albums. Daarop zijn de videoclips van de originele versies van de zeven albumnummers te zien, plus interviews met Jane Birkin (ex-geliefde van Gainsbourg die ook te horen is op Je t'aime... mon non plus) en arrangeur Jean-Claude Vannier.

Vannier speelde het album in 2006 al eens met Jarvis Cocker, Badly Drawn Boy, Gruff Rhys en de Super Furry Animals.

De tracklijsten voor de heruitgaven van Histoire de Melody Nelson:

CD 1: Het originele album
Melody
Ballade De Melody Nelson
Valse De Melody
Ah ! Melody
L'hôtel Particulier
En Melody
Cargo Culte

CD 2: Bonusalbum
Melody (Complete Take - Onuitgebracht)
Ballade De Melody Nelson(Alternative Voice Take - Onuitgebracht)
Valse De Melody (Alternative Voices Take - Onuitgebracht)
Ah ! Melody (Alternative Voices Take - Onuitgebracht)
Melody Lit Babar (Voice Version - Onuitgebracht)
Melody Lit Babar (Instrumental Version - Onuitgebracht)
L'hôtel Particulier (Complete Take - Onuitgebracht)
En Melody (Alternative Take - Onuitgebracht)
Cargo Culte (Instrumental Version - Onuitgebracht)

LP 1: Het originele album
Kant a:
Melody
Ballade De Melody Nelson
Valse De Melody
Ah! Melody
Kant b:
L'hôtel Particulier (Complete Take - Onuitgebracht)
En Melody (Alternative Take - Onuitgebracht)
Cargo Culte (Instrumental Version - Onuitgebracht

LP 2: Bonus Album
Kant a:
Melody (Complete Take - Onuitgebracht)
Ballade De Melody Nelson (Alternative Voice Take - Onuitgebracht)
Valse De Melody (Alternative Voices Take - Onuitgebracht)
Ah! Melody (Alternative Voices Take - Onuitgebracht)
Melody Lit Babar (Voice Version - Onuitgebracht)
Kant b:
Melody Lit Babar (Instrumental Version - Onuitgebracht)
L'hôtel Particulier (Complete Take - Onuitgebracht)
En Melody (Alternative Take - Onuitgebracht)
Cargo Culte (Instrumental Version - Onuitgebracht)

DVD
Video's van:
Melody
Ballade De Melody Nelson
Valse De Melody
Ah ! Melody
L'hôtel Particulier
En Melody
Cargo Culte
De tot dusver onuitgebrachte documentaire

Red is ondanks 9/11 heel gewoon gebleven ...

2011-11-07T23:37:00.000-08:00

Red is ondanks 9/11 heel gewoon gebleven

Lucette ter Borg

Recensie | Vrijdag 04-11-2011 | Sectie: Overig | Pagina: 20 | Lucette ter Borg

Om hun neus, wangen en rond de nagels van de poten schemeren wolkjes grauwwit. Hun heupbotten prikken door de vacht als een kleerhanger door een zachte blouse. Hun buik is uitgezakt, om hun hals en nek hangen kwabbige tressen vlees. Alleen de ogen staan helder. Verwachtingsvol peilen ze de omgeving: wat moet er gedaan worden, waar gaan we heen? Wat? Uit? Nu? Alsof er nog steeds als jonge god gepresteerd kan worden.

'Ze' zijn honden. Ze luisteren naar namen als Red, Scout, Moxie, Bailey, Orion, Merlyn. Ze wonen in Massachusetts, Tennessee, Texas, Californië of Colorado. Red is met elf jaar de jongste, Tara met zestien de oudste. De dieren maakten tien jaar geleden deel uit van een groep van bijna honderd reddingshonden die tussen de puinhopen van de Twin Towers in New York en het Pentagon in Washington naar overlevenden zochten. In hun pauzes - long downs - kregen ze oogdruppels tegen het stof toegediend, kwamen brandweermannen en andere reddingwerkers op hen af voor een aai en troost. De honden kwamen uit alle delen van Amerika naar New York en Washington gevlogen om hulp te bieden zoals ze was geleerd door hun bazen. Ze bleven acht, negen, tien en nog meer dagen.

Vijftien van de reddingshonden van 9/11 bleken tien jaar na dato nog te leven. De Nederlandse fotografe Charlotte Dumas (1977) spoorde ze op en legde de inmiddels oude dieren vast in een serie bijna levensgrote portretten. 'Retrieved' - zoals de reeks heet en die nu tegelijkertijd bij galerie Paul Andriesse in Amsterdam als bij Schunck* in Heerlen is te zien - is Dumas' beste serie tot nu toe.

Dumas, opgeleid aan de Rietveld Academie en de Rijksakademie in Amsterdam, is bekend geworden met haar verstilde dierenportretten. Aan het begin van het nieuwe millennium, een tijd waarin het dier bijna zo goed als geheel uit de hedendaagse kunst verdwijnt, zet Dumas de eerste schreden op een pad dat langs de afgrond van kitsch en sentimentaliteit voert. Ze fotografeert een paard dat rolt in het zand, de camera gericht op de lijn van de ruggengraat en de opbollende heupen. Ze reist naar Italië, Scandinavië en Amerika, begeeft zich tussen de wilde wolven, en legt ze vast als beeldhouwwerken, opgekruld in hun slaap tussen het gras, of de neus en ogen strak gericht op een onbekend object in de verte. Ze fotografeert zwetende racepaarden, politiehonden, zwerfhonden, gedresseerde tijgers. Altijd fotografeert ze de dieren zo objectief mogelijk, bijna als een antropoloog: geen mens komt er in beeld aan te pas. Altijd concentreert ze zich op de sculpturale kwaliteiten van het dier. En altijd geldt haar belangstelling dieren in relatie tot de mens - hoe ze worden gebruikt, geliefd, verworpen én opgebruikt. Die relatie legt ze zo onsentimenteel mogelijk vast.

Prachtig komt dat laatste tot uitdrukking in haar meest recente serie die als eerste een politiek beladen onderwerp tot thema heeft. Want zeker bij een onderwerp als 9/11 is het kinderspel om het drama naar je hand te zetten, om bij iedere afgebeelde hond een anekdote te voegen over hartverscheurende heldendaden. Dumas doet dat expliciet niet. 'Haar' honden zijn en blijven 'gewone' honden, met alles wat een hond tot hond maakt. Dus wordt er gewoon een stok geapporteerd uit het water, kan er dromerig worden weggedut op een bank of bed, en is er ook het gespannen wachten op het volgende commando van de baas. Dus ook vermelden de bijschriften weinig meer dan leeftijd, naam en woonplaats van het dier.

'Retrieved' is als eerste serie van Dumas werkelijk ambivalent van karakter. Er is die innige band, het grenzeloze vertrouwen van dier naar mens. Maar er is ook het harde onderscheid. Er is de kennis die je als kijker hebt van de aanslagen van toen, die de honden zelf allang niet meer hebben. Er is het besef dat deze dieren oud zijn geworden, zoals het eerste decennium van het nieuwe millennium oud werd. En er is de wetenschap dat de geportretteerde honden niet lang meer zullen leven. Hun leven zit er bijna op. Het werk is gedaan. Alleen zijzelf hebben geen flauw benul. Zij leven net zo zorgeloos voort als toen, in september 2001.

De honden hebben geen benul dat hun leven er bijna opzit

Info: Charlotte Dumas - Retrieved. T/m 3 dec bij galerie Paul Andriesse, Westerstraat 187, Amsterdam. Inl: paulandriesse.nl. Wo t/m vr 11-18u, za 14-18u. T/m 27 nov bij Schunck*, De Bongerd 18, Heerlen. Di t/m vr 11-17u, za-zo 13-17u. Inl: schunck.nl *****
Foto-onderschrift: Boven: Bailey, 14 jaar. Op 9/11 ingezet bij het Pentagon nabij Washington D.C. Linksonder: Duke, 14 jaar. Arriveerde op 17-9-2001 bij het WTC en zocht tien dagen naar overlevenden. Rechtsonder: Guinness, 15 jaar. Werd op 12-9-2001 vanuit Californië ingevlogen en werkte 11 dagen bij het WTC.

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.

Onbekende foto's Van der Elsken ...

2011-11-07T22:54:00.000-08:00

Midden in de Summer of Love van 1967 heeft Ed van der Elsken de tijdgeest van hoop en liefde meesterlijk gevangen met zijn iconische en wereldberoemde foto ‘Beethovenstraat 1967’. Van der Elsken zag op een zonnige dag drie jonge vrouwen de Beethovenstraat oversteken. Hij aarzelde niet en maakte onderstaande foto (links) die voor velen het beeld van Amsterdam in de sixties bepaalde. Het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam heeft deze week in zijn archieven drie nieuwe foto’s gevonden, die Van der Elsken schoot vlak nadat hij de wereldberoemde foto maakte. Hieronder (rechts) een van de drie recentelijk ontdekte foto’s. Voor filmmaker Bahram Sadeghi is de wereldberoemde foto uitgangspunt voor de documentaire over zijn zoektocht naar de drie vrouwen en de ‘geest’ van de sixties.

Ed van der Elsken | Beethovenstraat, Amsterdam (1967)

De gezichten van de drie jonge vrouwen zijn duidelijk te herkennen. Wat ook opvalt is hun bijzonder fraaie, couture-achtige, kleding - terwijl zeker is dat het geen modellen zijn. Ze lopen ontspannen door de Beethovenstraat en weten nog niet dat zij deze dag fotogeschiedenis zullen schrijven.

Volgens Martijn van den Broek, Hoofd Collecties van het Nederlands Fotomuseum, geeft de ontdekking meer informatie over de werkwijze van Van der Elsken: “Aan de hand van de randnummers op de dia's hebben wij de volgorde kunnen bepalen. Ed van der Elsken maakte eerst de beroemde foto waarbij hij de meisjes waarschijnlijk iets toe riep. Dat deed hij wel vaker. Daarna maakte hij nog drie opnames terwijl ze op hem af komen lopen.” Eén van die foto’s werd ooit in het boekje Hallo! Een nieuwe Van der Elsken gepubliceerd Hierin staat naast de (aangesneden) bekende foto, nog een andere foto van de meisjes, recht van voren genomen. De tekst van de fotograaf zelf: “Tofachtige, prachtige winkelmeisjes of kantoormeisjes ofzo, in hun lunchpauze. In de Beethovenstraat of all places, in Amsterdam.” De chique Beethovenstraat was (‘of all places’) bepaald niet de biotoop van Nederlands bekendste straatfotograaf, die meer in het centrum van de hoofdstad thuis was. Maar de dia van die tweede foto had het museum nog niet teruggevonden. Tot nu. Van de andere gevonden foto’s was het bestaan onbekend aangezien ze niet gepubliceerd waren.

De ontdekking is van fotografisch en historisch belang; de opgedoken foto’s zullen dan ook een rol spelen in de documentaire die momenteel over ‘Beethovenstraat 1967’ wordt gemaakt. Filmmaker Bahram Sadeghi gaat, met de foto als uitgangspunt, op zoek naar de drie vrouwen en de ‘geest’ van de sixties. Sadeghi: “De drie hoofdrolspeelsters zijn nu nog duidelijker in beeld gebracht, ik wil niets liever dan hen ontmoeten om hun verhalen te horen over die mooie zonnige dag in 1967.”

Het archief van Ed van der Elsken bestaat uit 150.000 negatieven en dia's en maakt deel uit van de 150 archieven van bekende en onbekende fotografen die het Nederlands Fotomuseum beheert. Bij elkaar zo'n 4 miljoen negatieven, afdrukken, camera's, documenten, notities etc.